S³owacy w Powstaniu Warszawskim

 

Z wielkim zaskoczeniem odebra³em zaproszenie przys³ane mi przez Radź Ochrony Pamiźci Walki i Mźczeństwa i Ambasadź Republiki S³owacji na uroczyste ods³oniźcie pomnika ku czci poleg³ych S³owaków - æo³nierzy 535 Plutonu Armii Krajowej w Powstaniu Warszawskim, w dniu 4 wrzenia na skwerze Iringa. (Czerniaków)

 

Zaskoczenie spowodowane by³o tym, æe po raz pierwszy dowiedzia³em siź (nie tylko ja), æe w Powstaniu Warszawskim brali udzia³ równieæ S³owacy, jako zwarta formacja wojskowa.

Historiź tej wspó³pracy polsko - s³owackiej chcź pokrótce przedstawię.

 

Juæ w roku 1942 w dniu 23 stycznia zosta³o podpisane porozumienie miźdzy Rz±dem w Londynie a Rz±dem Czechos³owackim, k³ad±ce podwaliny pod przysz³± Konfederacjź Polsko - Czechos³owack±. Uk³ad ten podpisali ze strony polskiej Edward Raczyński oraz dr Hubert Ripka.

Formalna wspó³praca polsko - s³owacka zarówno wojskowa jak i cywilna, datowana jest na pocz±tek roku 1943, gdzie powstaje w okupowanej Polsce S³owacki Komitet Narodowy. W sk³ad którego wchodz± ze strony s³owackiej: Miros³aw Iring "Stanko", Janik Józef "Valican", Chalupec Adam "Janko", Marek Robert "Orawiak". Jakubowski Zbigniew "Janosik" ze strony polskiej, takæe Wojciechowski Mieczys³aw "Milan", Szczud³owski Mieczys³aw "Lotnik".

 

S³owacy na teren Polski przybywali zarówno przed I Wojn± ¦wiatow± (w drodze do Ameryki), jak i po roku 1938 (zajźcie S³owacji przez Hitlera).

 

Dzia³alno¶ę wojskowa S.K.N. doprowadzi³a do powstania plutonu "S³owaków" nr 535 na prawach kompanii kadrowej pod w³asnym sztandarem i o narodowych s³owackich opaskach. Do plutonu mogli wstźpowaę obywatele róænych narodowoci. Stan plutonu w konspiracji to 57 ludzi, w tym: 28 S³owaków, 3 Wźgrów, 6 Gruzinów, 1 Ukrainiec, 1 Czech, 19 Polaków. Pluton wchodzi³ w sk³ad batalionu majora "Korwina", kompanii kpt. "Leguna". Komenda G³ówna AK zdecydowa³a, æe do plutonu 535 bźd± kierowani wszyscy cudzoziemcy.

 

W czasie Powstania pluton S³owaków nie osi±gn±³ pe³nego stanu osobowego w zwi±zku z róænym czasem rozpoczźcia operacji "Burza" w Warszawie, zaplanowanej na godz. 17. O tej to godzinie stan osobowy plutonu wynosi³ 24 ludzi. Pluton 535 bra³ udzia³ miźdzy innymi w atakach na Belweder, budynki B.G.K., Koció³ na £azienkowskiej. Oko³o 20 sierpnia pluton "S³owaków" dostaje zadanie obsadzenia brzegów Wis³y (Solec róg M±cznej). Przypomnź, æe na drugim brzegu Wis³y znajduj± siź oddzia³y WP i armii Sowieckiej. Pluton broni najbardziej przydatnego do desantu brzegu Wis³y. Przez te tereny na drug± stronź Wis³y pod±æaj± ³±cznicy na praski brzeg. Wspólnie z desantem Wojska Polskiego pluton walczy do dnia 19 wrzenia, w tym dniu zostaje wycofany na Solec. Zdziesi±tkowany, rozbity nie przedstawiaj±cy æadnej wartoci bojowej (stan 11 ludzi, w tym 9 rannych). 20 wrzenia pluton przebywa Wis³ź a jego cz³onkowie b±d¼ wstźpuj± do WP, b±d¼ przebywaj± w szpitalu. Kilku którzy dostali siź do niewoli podczas walk, ucieka i uczestniczy w powstaniu S³owackim i walkach w Jugos³awii.

 

Kompania Reprezentacyjna Garnizony Warszawa.

Odsloniecie pomnika, od lewej W. Bartoszewski, J. Podryga³³o "Isia", ambasador S³owacji w Polsce Magdalena Vasaryova.

 

Pomnik usytuowano obok g³ównej osi Centralnego Parku im. Edwarda ¦mig³ego Rydza przy ul. Czerniakowskiej na skwerze nazwanym skwerem Miros³awa Iringa. Ods³oniźcia pomnika dokonali: ambasador S³owacji w Polsce Pani Magdaléna Vįįryova, by³y minister spraw zagranicznych W³adys³aw Bartoszewski, oraz Pani Jadwiga Podryga³³o "Isia" w asycie pocztów sztandarowych, orkiestry oraz kompanii Reprezentacyjnej Garnizonów Warszawa. Na uroczysto¶ę przybyli æyj±cy uczestnicy Powstania jak równieæ zaproszeni gocie.

 

Zaproszeni gocie.

Pomnik poswieci³ ks. Marek Ketlinski, kapelan zgrupowania AK "Kryska".

 

Na podstawie materia³ów zgromadzonych przez Pani± Jadwigź Podryga³³o "Isia",

opracowa³ A. Szkoda, zdjźcia autor.

 

2002.09.15 Nasza Polonia