11 november

 

2008.11.20 Nasza Polonia

 

11 November 2008 wordt door heel Europa gevierd dat precies 90 jaar geleden de Eerste Wereldoorlog, de nachtmerrie van de bloedige loopgravenstrijd, tot een einde kwam. Op die dag in 1918 zwegen ook voor de Polen de kanonnen.


Maar voor de Polen heeft 11 November 1918 nog een andere, belangrijke betekenis. Op die dag namelijk herwon Polen zijn onafhankelijkheid na 123 jaar van de kaart van Europa verwijderd te zijn geweest.

 

Aan het eind van de 18-e eeuw stond Polen aan de vooravond van diepgaande, deels voor die tijd progressieve veranderingen. De autoritaire buren van Polen, Tsaristisch Rusland, het koninkrijk Pruisen en het Oostenrijkse Keizerrijk zagen dat met lede ogen aan. Gebruikmakend van de militaire en politieke zwakte van Polen besloten zij in 1795 Polen op te heffen door het onder elkaar op te delen.

 

Tot 1918 heeft Polen bestaan uit drie bezettingszones. In alle drie is onmiddellijk verzet georganiseerd, gericht op uiteindelijke herovering van onafhankelijkheid. Maar ook moest het hoofd geboden worden aan pogingen de Poolse identiteit te onderdrukken, waarbij de pogingen tot russificeren in het Oostelijk deel van Polen het verst gingen. De strijd van de Polen ging onverminderd door, maar bloedig neergeslagen opstanden, deportaties naar Siberië en gedwongen emigratie naar het Westen, waren geduchte aderlatingen. Wat de Polen op de been hield was hun strijd om als volk bijeen te blijven. Een strijd vol opoffering en heldendom, maar ook een hele eeuw, waarin niet aan een stabiele samenleving of staat gebouwd kon worden.

 

Toch waren er steeds ook diegenen, die tegen alle stromen in bleven geloven en ijveren voor Poolse onafhankelijkheid. Bij het uitbreken in 1914 van de Eerste Wereldoorlog begonnen de Polen zich ogenblikkelijk te roeren. Comités van allerlei politieke pluimage werden opgericht, alle met als primaire doel een onafhankelijke Poolse staat. Ook militaire initiatieven werden ontplooid, onder meer het oprichten van Poolse militaire eenheden. Onder deze activisten was één man, die steeds meer op de voorgrond trad, eerst militair, daarna politiek en zou uitgroeien tot een ware Vader des Vaderlands: Józef Pi³sudski, geboren in Litouwen, jarenlang balling in Siberië en aanvankelijk aanhanger van de Poolse Socialistische Partij. In 1914 richt hij Poolse Legioenen op, die aanvankelijk in de Eerste Wereldoorlog worden gezogen en met de Oostenrijkers tegen de Russen strijden. Maar deze Legioen groeien uit tot een eigen Poolse machtsfactor, die het de Geallieerden steeds moeilijker maakt de Poolse onafhankelijkheid van de agenda te houden. Uiteindelijk gaan de Westerse geallieerden in 1917 onder druk ook van de Amerikanen schoorvoetend akkoord met een onafhankelijk Polen. Uiteindelijk hebben de Polen zelf door handig te manoeuvreren tussen de oorlogvoerende partijen hun onafhankelijkheid na 123 jaar teruggekregen. Uit Duitse gevangenschap teruggekeerd naar Polen, wordt Pi³sudski met name door zijn doorslaggevende militaire verdiensten hoofdarchitect van de onafhankelijkheid.

 

Zoals het verdere turbulente verloop van de 20-e eeuw laat zien, zette Polen in 1918 slechts een eerste, maar belangrijke stap naar duurzame herwinning van onafhankelijkheid.

 

Jan Minkiewicz