POTRZEBNY JEST NAM PARTNERSKI DIALOG POLSKO-POLONIJNY...

- Jest też Pani ekonomistką i dziennikarką...

- Z wykształcenia jestem ekonomistką, mam dyplom Uniwersytetu w Amsterdamie, a z zawodu dziennikarką. Dużo też publikuje o Polsce w Holandii, występuje zwłaszcza teraz w licznych debatach publicznych, radiowych i telewizyjnych w Holandii dotyczących naszej akcesji do UE. A na początku lat dziewięćdziesiątych pisałam o transformacji i przechodzeniu na gospodarkę rynkową i demokrację. Potem przyszedł okres pracy dla polskich mediów, konkretnie dla "Rzeczpospolite". Obecnie jestem haskim korespondentem pisma Unia & Polska (www.unia-polska.pl), poświeconym integracji europejskiej. A od kilku miesięcy pisuje felieton pt. "Nasza Europa - o jednoczącej się Europie" dla naszych rodaków na Litwie czytelników "Kuriera Wileńskiego".

Jednocześnie jestem przewodniczącą Stowarzyszenia Polaków mieszkających w Holandii STEP. Nasze stowarzyszenie szybko się dziś rozwija. Ludzie coraz bardziej interesują się Polską, dotyczy to zarówno naszej Polonii jak i samych Holendrów. Założyliśmy własne strony internetowe /www.polonia.nl/ Jest naprawdę wyjątkowy klimat, aby promować Polskę i coś konkretnego zrobić jako Polonia. To nasz obowiązek.

- Jak widzi dziś Pani problemy Polski, Polonii i Unii Europejskiej z perspektywy Holandii?

Połączenie tych trzech nazw jest m.in. przejawem mojej pasji dotyczącej integracji europejskiej. I przyznam tu odraz, że akcesja Polski do Unii Europejskiej jest dla nas wszystkich, także dla Polonii, szalonym skokiem modernizacyjnym. To jest naprawdę wielka historyczna szansa.

Chcę teraz zaprezentować kilka problemów, które dostrzegam na linii Polska, Polonia Unia Europejska. Muszę powiedzieć, że trafiłam niedawno w internecie na ciekawą debatę, która się odbywała w komisji sejmowej do spraw kontaktów z Polonią. Doczytałam się tam, że działalność wobec Polonii jest obecnie istotną, integralną częścią polityki zagranicznej rządu polskiego.

We wspomnianej debacie sejmowej część posłów wypowiadała się za wykorzystaniem Polonii w obecnej dobie akcesji. Inni uważają, że Polonii trzeba także coś dać. Głosy były więc zdecydowanie porozkładane. Jednym słowem debata na ten temat trwa i rozwiązanie się jeszcze nie wykrystalizowało. Brakowało mi jednak w tej dyskusji aspektu długofalowego - strategicznego - jak wykorzystać Polonie już po akcesji jak Polska będzie w UE. Został nam ROK czasu!

- Jaką więc, Pani zdaniem, rolę odegrać dziś może Polonia w dziele akcesji i potem, kiedy Polska znajdzie się już w Unii Europejskiej?

- Musimy sobie zdawać sprawę, że w tych nowych warunkach i Polska i Polacy oraz ich rząd stoją przed naprawdę wielkim wyzwaniem. Dla rządu w pierwszej kolejności to zakończenie negocjacji z Unia. Na grudniowym szczycie Rady Europejskiej (12-13.12) w Kopenhadze ma zapaść WIELKA DECYZJA o poszerzeniu Unii o nowe kraje, w tym także i Polskę. Ta decyzja to dopiero początek wielkiego wysiłku jaki czeka Polskę już w Unii. Jak Polska będzie w Unii funkcjonować zależy od stopnia przygotowania się Polski do członkostwa w Unii. Na to powinien być kładziony bardzo duży nacisk, a nie tylko koncentrować się na zdobyciu legitymacji członkowskiej UE. UE to wspólnota wartości, wspólnota prawna, to wysoko rozwinięte społeczeństwo obywatelskie (civil society). Dlatego uważam że najważniejszym dziś zadaniem dla rządu jest aby w Polsce powstały instytucje konieczne dla wdrażania ustawodawstwa unijnego. Podam parę przykładów. Np. dla certyfikacji leków tak aby polskie firmy farmaceutyczne mogły je w ogóle sprzedawać nie tyle w Unii ale i w kraju. No i instytucje dla obsługi wielkich mas pieniędzy jakie nam udostępni Bruksela. Inaczej te pieniądze przepadną, i po raz kolejny sprawdzi się przysłowie "Polak mądry po szkodzie". Rząd Polski musi zaangażować w ten proces wszystkich aktorów- organizacje biznesowe, partie polityczne i obywateli poprzez instytucje pozarządowe (NGO). Trzeba zmienić podejście, sposób myślenia o członkostwie w UE i działać pragmatycznie w kontekście najlepszej możliwej strategii i celów możliwych do osiągnięcia przez Polskę. Za to rozlicza nas następne generacje Polaków.

Polska czekać będzie na podpisanie traktatu akcesyjnego, a następnie referendum akcesyjnego. To będzie naprawdę wielkie wydarzenie. Na polskie referendum patrzeć będzie przecież cała Europa, a nawet i cały świat. A dlaczego? Bo Polacy sami wtedy zadecydują czy chcą być w Unii czy nie. Jednym słowem, działamy dziś pod wielką presją czasu i bardziej od nieustannej dyskusji potrzebne jest skuteczne działanie.

Co w tym kontekście może zrobić Polonia? Co ona ma do zaoferowania? Z kim też ma się związać i z kim wejść w układy? Również Polonia w Holandii jest zainteresowana akcesem Polski do Unii Europejskiej. Widzimy w naszym codziennym życiu, ze Unia nie jest przecież taka zła. Ma plusy i minusy, ale saldo jest zdecydowanie pozytywne. Mieszkańcy krajów członkowskich mogą zachować swoją tożsamość i suwerenność. Oczywiście jak się działa w piętnastce, to muszą być i kompromisy...

Z drugiej też strony widzimy sporo mitów i półprawd, jakie krążą w Polsce o Unii. Widzimy też dużą niekompetencje i brak pogłębionej wiedzy. Warto również wiedzieć, że po akcesji zmianie ulegnie sytuacja samej Polonii. Po pierwsze będziemy dumni z tego faktu. Konkretnie staniemy się obywatelami unijnymi, dużo rzeczy będzie łatwiej załatwić. Już dziś widzimy w Holandii duży napływ młodych ludzi, którzy szukają pracy i mają ją legalnie. Im będziemy musieli pomagać integrować się w społeczeństwo Holandii. No i dalej dbać o wizerunek Polski.

Polonia ma do zaoferowania krajowi duży kapitał, ale nie w sensie finansowym lecz ludzkim tzw. "human capital". Jest to m.in. wiedza jak należy funkcjonować w Unii Europejskiej. Wiedza na wszystkich płaszczyznach i poziomach, takich jak: funkcjonowanie gminy, województwa, rządu, jak wreszcie działają samorządy lokalne czy szkolnictwo. Tę wiedzę mamy, ponieważ przedstawiciele Polonii pracują w instytucjach wszystkich szczebli administracji państwowej i wielu organizacjach pozarządowych czy biznesowych w krajach członkowskich. Jest to wielki kapitał, nasza wartość dodana, którą Polonia może i chce zaoferować Polsce.

- Czym już dziś możemy zaimponować krajom unijnym?

- Nie lubię słowa imponować. Jestem pragmatykiem. Wolę mówić co Polska ma do zaoferowania Unii. Każdy z nas, czy to Polak mieszkający w kraju czy zagranicą, daje świadectwo o swej ojczyźnie swoim zachowaniem i kulturą. Promocję Polski należy jednak dokonywać poprzez dokonane fakty, a nie poprzez symbole czy puste słowa. Najlepszą formą naszej promocji jest prężna gospodarka, jaką mieliśmy w latach dziewięćdziesiątych, kiedy mówiono o nas i pisano jako o Polskim Tygrysie. W Unii liczą się fakty dokonane, im zależy na dynamicznie rozwijającej się polskiej gospodarce. To leży tez w naszym interesie bo każdy przecież Polak chce więcej dobrobytu. Równie ważne są polskie osiągnięcia w dziedzinie nauki, sztuki i kultury. One praktycznie same się promują. Nie możemy natomiast na zachodzie uprawiać żadnej propagandy.

Warto też zastanowić się nad tematem: kto ma być odbiorcą naszych celi, naszych polonijnych zadań przy promowaniu kraju ojczystego? Wcześniej warto zastanowić się jeszcze nad zdefiniowaniem samego słowa Polonia, które w kraju używane jest jako 'podręczny wytrych'. Dla mnie Polonia to nie jakaś wielka instytucja, lecz zwyczajna grupa ludzi, która się zrzeszyła w jakiejś organizacji na szczeblu lokalnym czy federacji. W grupach tych, jak zawsze, tylko niewielka część członków jest aktywna, która dla idei poświęca swój prywatny czas i życie dla sprawy polskiej. Nasze możliwości, tak naprawdę, są bardzo ograniczone. Jesteśmy zawsze ponadto organizacjami pozarządowymi. I tak na nas patrzcie. Potrzebna jest zmiana myślenia o Polonii właśnie jako NGO.

- Kto więc dla Polonii może być najlepszym partnerem w kraju?

- Uważam, że ktokolwiek by nie został tym partnerem, to i tak naszym fundamentalnym zadaniem będzie zawsze budowanie mostu z krajem i bycie tym ważnym katalizatorem zachodzących obecnie zmian.

- Mogę powiedzieć szczerze, że z perspektywy Holandii nie widać żadnego dialogu, żadnej współpracy polsko-polonijnej. Uważam, że instytucje zajmujące się Polonia w kraju nie informują na bieżąco o tym co nas dotyczy, a rząd nadal nie posiada żadnej wypracowanej polityki w stosunku do Polonii w krajach UE. Mam jednak nadzieję, że obecny rząd skoryguje swoją politykę do całego środowiska polonijnego, zwłaszcza że działa pod presją czasu i że Polonia może w akcesji do Unii Europejskiej wiele krajowi pomóc. Polonia nadal czuje, że jest zostawiana z jej problemami sama sobie. Czy to źle? Po trosze. Polska dyplomacja stanowi odzwierciedlenie stanu rzeczy w kraju. Trudno się wiec dziwić, nie można jednak potępiać naszych placówek w czambuł. Oni też dużo musza się nauczyć. Proces uczenia się obu stron trwa! Zabolało nas jednak stwierdzenie jakie padło z dwa lata temu, że "polska dyplomacja nie jest nastawiona na Polonię". Jesteśmy jednak optymistami. Obecnie nowy ambasador RP pan Jan Michałowski zapowiedział w Sejmie w czasie przesłuchania jako kandydat na ambasadora RP w Holandii, ze pragnie wciągnąć Polonię do współpracy gospodarczej i kulturalnej z Polską. Dodal, ze "dysponujemy tu całym szeregiem instrumentów. Ciekawi jesteśmy jakimi. Coś zaczyna zmieniać się na lepsze.

W kraju się nadal myśli, że Polonia ma jakąś magiczną siłę i że ona może naprawdę dużo zdziałać. Tak wcale nie jest. Gdzieś na najwyższym szczeblu rząd RP - Polonia jest nadal dużo wzajemnej frustracji. Obie strony mają względem siebie dużo oczekiwań, których żadna ze stron nie może spełnić. Nie znaczy to jednak, że należy zaprzestać prób dialogu.

Niektóre środowiska polonijne uważają, że polscy politycy nie potrafią nawiązać dialogu z nami. Tłumaczyć to można jednak młodą jeszcze polską demokracją, w której metoda dialogu nie jest jeszcze odpowiednio dobrze rozbudowana. Może właśnie dlatego rząd polski nie potrafi prowadzić dialogu z Polonią?

Tak jak trudno jest dziś rządowi nawiązać kontakt z obywatelami z kraju, tak samo trudno kontakt ten nawiązać z Polonią czy Polakami mieszkającymi za granicą. I dlatego należy szybko poszukać nowych rozwiązań i nowych partnerów. Dla nas tymi nowymi partnerami mogą się stać krajowe organizacje pozarządowe, z którymi może nas łączyć współpraca o tych samych ideałach i celach. Polonii zależy naprawdę na solidnych partnerach, którymi nie kieruje jakiś doraźny kolor polityczny.

I na koniec jeszcze dwa hasła do wspólnego przemyślenia: budujmy razem kapitał ludzki i społeczny na bazie wzajemnego zaufania, tak aby Polska znalazła się szybko w Unii i dobrze tam funkcjonowała i drugie hasło, słowa Cypriana Norwida: Ojczyzna to wielki obowiązek.

- Chyba obie strony dialogu rozumieją to coraz bardziej. Dziękuje też za rozmowę.

Leszek Wątróbski

2002.12.10 Nasza Polonia