Gienek Brzezinski

Rzućmy to mięso

Przeczytałem właśnie książkę. Powiedzą Państwo pewnie: no i co z tego? No bo faktycznie, przeczytanie książki nie powinno jednak, mimo wszystko, stanowić wciąż jeszcze aż takiej sensacji, by trzeba było o tym pisać artykuł.

Książka jest na pewno warta przeczytania, ciekawa i napisana przyzwoicie przez jednego z naszych młodych prozaików (Andrzej Stasiuk: "Biały kruk"). Polecam ją szczególnie tym, którzy czytali "Pannę Nikt" Tryzny, bo w jakiś sposób jest do tamtej odniesieniem - sporo opowiada o dorastaniu, choć tym razem chłopców. Może to zresztą tylko mnie się tak skojarzyło? Ale to w sumie nie takie ważne, bo nie o książce ma być to pisanie. Posłużyła mi ona jedynie jako pretekst do pewnych rozmyślań.

Otóż autor, opowiadając burzliwe losy grupki mężczyzn posługuje się językiem, jakim rozmawiają właśnie "prawdziwi mężczyźni". I o tym właśnie chciałbym dzisiaj parę słów napisać. Wszyscy oczywiście wiemy, jakich słów się w Polsce używa. I nie udawajmy, że kiedyś, w czasach naszej młodości było inaczej. Ludzie zawsze klęli, a mnie jako starego "marynarza" powinno być trudno zbulwersować kilkoma wulgaryzmami. A jednak, a jednak. Oczywiście obyczaje się zmieniają, świat idzie naprzód, wyrosło nowe całkiem pokolenie itd.,itp. Wiem, wiem, wszystko to słyszałem, z wszystkiego tego zdaję sobie sprawę. Mimo tego czuję za każdym razem rodzaj niemiłego dreszczu, kiedy słyszę padającą z ekranu telewizora "k...ę", gdy ktoś kogoś w książce "p...i", gdy jeden parlamentarzysta zwraca się do drugiego parlamentarzysty "po "ch.. mi to" itp.

Były kiedyś czasy, w których tego typu słowa były wstydliwie omijane przez dżentelmenów, szczególnie, kiedy znajdowali się w towarzystwie kobiet. Dzisiaj już nie. Przykład tzw. z życia. Stoję na pomoście nad pięknym jeziorem na Kaszubach i przyglądam się grupie młodych - bardzo młodych - ludzi baraszkujących w wodzie. Przyglądam z pewną sympatią, bo sprawiają miłe wrażenie. I nagle słyszę, jak jeden chłopak do drugiego mówi: "ale zaj...a woda!". Drugi woła: "O k...a, jak ekstra!". Dziewczyna, która jest z nimi pływa w pewnej odległości od pomostu, więc chyba mnie nie usłyszy. Biorę na odwagę i mówię: "Panowie, ładnie to tak przy damie się wysławiać? Taki piękny ten nasz ojczysty język, tyle w nim poezji, a wy tak brutalnie i niemiło".

Popatrzyli na mnie i nawet mi nie przykopali, a nawet jakby się wręcz zawstydzili. W tym momencie dobiega dziewczęcy głos z wody: "No co jest, k...a z wami!? Po jaki ch.. tam stoicie? Taka zaj...a woda, a wy się op...cie na pomoście!" (to ostatnie słowo nie miało nic wspólnego z opalaniem). Ręce mi w tym momencie opadły i zostawiłem "dżentelmenów" w spokoju.

W czasach zgrzebnego socjalizmu, kiedy mieliśmy do czynienia z władzą z awansu społecznego można się było spodziewać mniej wykwintnego języka u jej przedstawicieli. A jednak nie mogę sobie przypomnieć żadnej sytuacji, w której jakiś polityk użyłby wulgaryzmów publicznie. Na to musiałem czekać aż do czasów demokracji, kiedy to - z wszystkich możliwych ludzi! - marszałek Sejmu (były), zapomniawszy, iż ma przed sobą wciąż włączony mikrofon posłał w świat solidną "k...ę".

Był nawet w tamtych szarych czasach taki dowcip, oddający w pewnym sensie to, o czym mówię. Facet - może przodownik pracy, a może zwykły "działacz" - dostał jakąś nagrodę i po jej odbiór miał się udać aż do ministerstwa, przed oblicze Ważnego Urzędnika. Sprawa była prestiżowa, więc onegdajsi lokalni spece od public relations wzięli chłopa w obroty, by go do tej wielkiej chwili przygotować. Kazali mu kupić czarny garnitur i białą koszulę oraz pasujący krawat. Do tego lakierki i facet wyglądał, jak wzorowy przedstawiciel klasy robotniczej w świątecznym wydaniu. Był tylko jeden szkopuł; wyróżniony klął jak szewc i słówka "k...a" używał jako regularnego przerywnika w miejsce wszystkich znaków przestankowych z cudzysłowem włącznie. Opinia była jednoznaczna: nie można puścić do Warszawy kogoś z takim słownictwem, bo co sobie Towarzysz Wysoki Urzędnik pomyśli. Ale sprawa nie była wcale taka prosta. "Co mam, k...a, mówić w zamian - "żaba", czy co, k...a?" - zastanawiał się głośno odznaczony. A choćby i "żaba", odrzekli spece i zaczęli autentyczny socjalistyczny brainwashing, Po trzech tygodniach pojechał facet do stolicy by stanąć przed Obliczem. Pech chciał, że zaraz w progu gabinetu potknął się i szpetnie - na szczęście już po nowemu - zaklął: "Ożesz, żaba!". No to pobladły z lekka Urzędnik zerwał się zza biurka i krzyknął: "A skądże tu, k...a, żaba!?"

Żart, jak żart, a przecież oddaje jakoś nastrój w narodzie, dla którego wówczas urzędnik na stanowisku "rzucający mięsem" był czymś dość egzotycznym. Ale wróćmy na nasze podwórko. Czy warto gorszyć się, czy warto kazać uszom więdnąć, czy warto walczyć z wiatrakami, skoro "wszyscy tak mówią"- od przekupki do Marszałka (choćby Sejmu, bo tego wojskowego to zdaje się nie mamy, ale jak byśmy mieli, to pewnie też by klął). Może trzeba to zaakceptować, bo język wszakże, jak każą nam wierzyć niektórzy specjaliści, jest żywy i wciąż się rozwija.

Problem polega jednak nie na języku, moim zdaniem, tylko na kulturze. Słowa te, w ogromnej swej większości, nie są neologizmami i używali ich już nasi klasycy (choć nieco rzadziej, niż "klasycy" dzisiejsi). Chodzi więc o ich publiczną akceptację.

Początek tej odmiany obyczajów zrobił chyba na łamach prasy Jerzy Urban w swoim "Nie", gdzie bulwersujący styl zamieszczanych artykułów i takaż ich zwykle treść ustępowały pola wyłącznie językowi w konkurencji szokowania Narodu. Potem przyszły "Psy" Pasikowskiego, w którym byli milicjanci głosili z ekranu swe prawdy językiem kojarzonym do tej pory raczej z drugą stroną konfliktu "prawo i bezprawie". Zrobiło się nagle swojsko, niemal domowo i bardzo radośnie, bo ta pozostała garstka (młodych) ludzi, która miała wciąż opory przed takim językiem mogła się ich już wreszcie pozbyć. Potem można już było spotkać "k...ę" wszędzie (cudzysłów oznacza w tym wypadku, że chodzi mi wyłącznie o spotkanie słowa, a nie jego cielesnego odpowiednika). Nawet mój ukochany, dbający o poziom, czołowy w Kraju opiniotwórczy tygodnik nie trudzi się wykropkowywaniem wulgaryzmów. Bo i po co, powiecie Państwo być może, skoro i tak wszyscy wiedzą, o co chodzi.. Przecież byłaby to zwykła pruderia. Naprawdę? Śmiem otóż twierdzić inaczej: nie należy poddawać się bez walki! Chamstwu trzeba się przeciwstawić i od tego właśnie jesteśmy my, którzy wciąż wstydzimy się używać publicznie języka kojarzonego dotąd - nie wiedzieć czemu - z furmanem (klnie jak furman - mówiło się w rejonach, gdzie nie było zapewne zbyt wielu szewców). Furmanów już nie ma, szewców prawie też, a "ich" język kwitnie, jak mało kiedy.

Proszę Państwa, deklaruję niniejszym Kwartalnik Sceny Polskiej w Holandii pismem, na łamach którego nie pojawi się żadna "k...a", jak również żadne inne ekspresyjne wyrażenie uważane za "nieparlamentarne", choć i to określenie trzeba już chyba również wziąć w cudzysłów.. Skoro Polacy w Kraju nie chcą o to dbać, to my, jak ten Latarnik jakiś czy inny "Polak Mały" będziemy dawać zdecydowany odpór. Będziemy jak ta Reduta Ordona, co się sama wysadziła a nie poddała! Bo jak nie my - to kto?

G.Brzezinski

**************************

Autor jest współpracownikiem Kwartalnika Scena Polska w Holandii.( http://www.poolspodium.nl )

2003.05.15 Nasza Polonia