Gazeta Wyborcza >  Artykuły

Prawna kwadratura Marca 68

Ewa Siedlecka 2008.02.29, ostatnia aktualizacja 2008.02.28 20:12 Gazeta Wyborcza

Sądy uznają, że marcowi emigranci do Izraela nie utracili obywatelstwa. Administracja rządowa uważa, że utracili, bo boi się niemieckich roszczeń. Nie pomogła ani uchwała Sejmu, ani oświadczenia prezydentów

Poza tym sądy argumentują, że (uchwała Rady Państwa wydana była na podstawie ustawy o obywatelstwie z 1951 roku, która obowiązywała tylko do 1962 roku i utraciła moc wraz z nową ustawą. (Wreszcie ustawa z 1951 roku, na podstawie której wydano uchwałę nie upoważniała Rady Państwa do wydania takiej uchwały.

Z tych wszystkich powodów NSA i SN uważają, że emigranci marcowi nigdy obywatelstwa polskiego nie utracili. A więc nie trzeba go przywracać (takiej instytucji w polskim prawie nie ma) ani nadawać. Trzeba je tylko potwierdzić.

Zatem każdy marcowy emigrant, który chce mieć polski paszport, powinien zwrócić się do wojewody w swoim ostatnim miejscu zamieszkania w Polsce, o potwierdzenie obywatelstwa.I tak robią. Ale wojewodowie odrzucają wnioski tych, którzy rzeczywiście dotarli do Izraela i dostali tamtejsze obywatelstwo.

Ich decyzje podtrzymuje Departament Obywatelstwa MSWiA. Taka sytuacja jest za wszystkich rządów od końca lat 90.

- Orzecznictwo NSA jest jednolite, ale były rozbieżności w wojewódzkim sądzie administracyjnym w Warszawie. Są różne opinie prawne na ten temat. My stoimy na stanowisku, ze nie można do sytuacji z przeszłości stosować dzisiejszych standardów. Prawo PRL nie zawsze było według nich ustanawiane i stosowane. Wywoływało sytuacje prawne, których dzisiaj nie możemy ignorować - tłumaczy dyr. Sora.

Dlaczego rządy upierają się przy innej interpretacji prawnej, niż sądy? Nikt tego oficjalnie nie mówi, ale wiadomo, że chodzi o "straszak niemiecki".

Bowiem polscy obywatele, którzy wyjeżdżali z PRL do Niemiec Zachodnich, jechali na mocy identycznej uchwały Rady Państwa. Też musieli występować o zgodę na zmianę obywatelstwa - na RFN-owskie. Im także dziś sądy administracyjne potwierdzają, że obywatelstwa nie utracili.

Tyle, że w społeczeństwie funkcjonują - podsycane przez polityków - lęki, że jeśli okaże się, ze "Niemcy" mają polskie obywatelstwo, to nabędą prawa do pozostawionych nieruchomości. Podsycanie tych leków było widoczne choćby przed ostatnimi wyborami parlamentarnymi, kiedy szef LPR-u Roman Giertych, a także ówczesny premier Jarosław Kaczyński odwiedzali mazurskie wsie obiecując ludziom, że obronią ich przed niemieckimi roszczeniami.

Tylko, że - z niewielkim wyjątkiem dotyczącym autochtonów emigrujących do Niemiec niedługo po wojnie - utrata polskiego obywatelstwa nie powodowała i nadal nie powoduje utraty majątku zostawionego w Polsce. Wszelkie nieruchomości pozostawione przez emigrantów i tak są dziś ich własnością. Chyba, że upłynęło 30 lat od opuszczenia majątku - wtedy prawo przewiduje nabycie majątku przez tzw. zasiedzenie w złej wierze (prawny właściciel nie daje znaku życia od 30 lat).

Tak więc uznanie, ze emigranci do RFN, wyjeżdżający na mocy uchwały Rady Państwa z 1956r. zachowali polskie obywatelstwo, w żaden sposób nie zmieni sytuacji prawnej ich nieruchomości.- Lęki o skutki uznania obywatelstwa emigrantom do RFN nie wydają się być uzasadnione - uważa dyr. Sora.

Prezydent Lech Kaczyński podczas wizyty w Izraelu w 2006 roku oświadczył: "Ci, których zmuszono do wyjazdu w trakcie antysemickiej kampanii marcowej nie powinni mieć trudności w uzyskiwaniu potwierdzenia polskiego obywatelstwa, gdyż w istocie nigdy go nie stracili".

To oświadczenie, jak nie pomogło w zmianie stanowiska rządu - nawet za czasów premierostwa jego brata.

Nie pomogła też przyjęta dziesięć lat temu - w trzydziesta rocznicę Marca - przez Sejm uchwała: "Krzywdy wyrządzone w wyniku wydarzeń marcowych powinny zostać naprawione. W szczególności odnosi się to do polskich obywateli, których zmuszono do emigracji. Wszyscy oni maja pełne prawo do potwierdzenia polskiego obywatelstwa".

Uchwała nie zmieniła stanowiska kolejnych rządów.

Świadom tych problemów prezydent Aleksander Kwaśniewski namawiał marcowych emigrantów do występowania o nadanie obywatelstwa. Kilkaset osób z tego skorzystało. Wcześniej takie obywatelstwa w trybie przyspieszonym nadawał prezydent Lech Wałęsa. A teraz - Lech Kaczyński. Ale wielu emigrantów uważa, że proszenie o obywatelstwo w tej sytuacji jest uwłaczające. I czekają na jakieś generalne rozwiązanie problemu.

Gołda Tencer, szefowa Fundacji Szalom zaapelowała w październiku zeszłego roku do prezydenta o to by "każdemu polskiemu Żydowi wygnanemu z Polski przez reżim komunistyczny władze wolnej Rzeczypospolitej automatycznie przywróciły utracone obywatelstwo."

Ale prawnicy wątpią, by taki zbiorowy akt mógł być prawnie ważny. Nie mówiąc już o tym, że nie wszyscy marcowi emigranci mogą sobie go życzyć.

Źródło: Gazeta Wyborcza