Gazeta Wyborcza >  Artykuły

Sir Hillary - człowiek góra

Tomasz Ulanowski 2008.01.12, ostatnia aktualizacja 2008.01.11 18:09 Gazeta Wyborcza

W wieku 88 lat zmarł Edmund Hillary, nowozelandzki himalaista, który razem z Szerpą Tenzingiem Norgayem jako pierwszy zdobył Mount Everest

Wycinałem butami stopnie w śniegu i nagle zdałem sobie sprawę, że jesteśmy już na górze, a cały świat leży u naszych stóp - wspominał słynny Nowozelandczyk swój pobyt na wysokości 8850 m. Przed nimi piekielny szczyt pokonał kilkudziesięciu innych śmiałków, wielu zabił. Po zejściu z Mount Everestu Hillary cieszył się, że wreszcie "załatwiliśmy tego skurczybyka". Miał wtedy 34 lata.

Droga na szczyt

Zanim Hillary o godz. 11.30 czasu lokalnego 29 maja 1953 r. wdrapał się na dach świata, przez kilka tygodni wędrował z nepalskiej stolicy Katmandu do stóp Mount Everestu i powoli przyzwyczajał się do wysokogórskiego rzadkiego powietrza i niskiego ciśnienia. Wchodził w skład ekspedycji kierowanej przez Brytyjczyka Johna Hunta. Dwudziestu kilku najlepszych wspinaczy świata było wspieranych przez kilkuset tragarzy dźwigających kilka tysięcy kilogramów sprzętu, wody i jedzenia. Za przewodników i doradców w trudnym terenie służyło kilkudziesięciu Szerpów.

Ostatni obóz, z którego miał nastąpić bezpośredni atak na szczyt, himalaiści założyli trochę ponad 300 m niżej. Początkowo Hunt wysłał do boju dwóch innych wspinaczy, którzy jednak nie dali rady. Po nich Mount Everest zaatakowali Hillary i Norgay - jedyni, którzy mieli jeszcze trochę sił. Kiedy wreszcie wdrapali się na najwyższy szczyt świata, padli sobie w ramiona, a potem Edmund zrobił Tenzingowi kilka zdjęć (Szerpa ponoć nie wiedział, jak się posługiwać aparatem). Spędzili na górze tylko kwadrans. Więcej nie mogli, bo kończył im się tlen.

Wieść o zdobyciu Mount Everestu dotarła do reszty świata dopiero 2 czerwca, w dzień koronacji Elżbiety II. Nowa władczyni Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej natychmiast odwdzięczyła się Hillary'emu, nadając mu tytuł szlachecki.

Nieśmiały pszczelarz

Długo przed tym, nim Edmund został sir Edmundem, uchodził za nieśmiałego, a nawet dziwnego chłopca. Od urodzenia w 1919 r. mieszkał z rodzicami na wsi, niedaleko nowozelandzkiej metropolii Auckland. Podobno był obdarzony bogatą wyobraźnią i lubił czytać książki przygodowe. Po skończeniu lokalnej podstawówki, żeby kontynuować naukę w szkole średniej, codziennie dojeżdżał do Auckland. To tam właśnie uznawano go za odludka. W końcu rzucił szkołę, by pomóc ojcu w prowadzeniu rodzinnego interesu - pasieki pszczół.

Zdążył jeszcze pojechać z klasą na narciarską wycieczkę na Mount Ruapehu - zaśnieżony wulkan położony na nowozelandzkiej Wyspie Północnej. Tam odkrył, że kocha góry. Odwiedzał je potem nałogowo - w końcu jako wspinacz. Jego pierwszą zdobyczą był nowozelandzki Mount Oliver położony na wysokości 2,5 tys. m. Zanim zaatakował Mount Everest, poznał inne góry własnej ojczyzny oraz europejskie Alpy, a także niższe wierzchołki Himalajów.

Podczas II wojny światowej dwudziestokilkuletni Edmund zaciągnął się do Królewskich Sił Powietrznych Nowej Zelandii. Został ranny, ale kiedy wydobrzał, natychmiast wrócił w góry.

W 1951 i 1952 r. wziął udział w wyprawach rozpoznających podejście na Mount Everest. To wtedy zwrócił na niego uwagę John Hunt, który za pieniądze Brytyjskiego Klubu Alpinistycznego i Królewskiego Towarzystwa Geograficznego organizował wyprawę na szczyt.

Dziennikarze wielokrotnie dociekali, który z himalaistów - Hillary czy Norgay - pierwszy postawił stopę na wierzchołku. Obaj podkreślali, że to nie ma znaczenia, bo ich wysiłek był wspólny. Tenzing przyznawał jednak, że Edmund szedł pierwszy. Kiedy Szerpa zmarł w 1986 r., potwierdził to sam Hillary.

Po Hillarym poszli inni

Po zdobyciu najwyższego szczytu świata i sławy sir Edmund Hillary całkowicie oddał się pasji podróżniczej. Wziął udział w wyprawie przez Antarktydę, wspinał się w Himalajach, popłynął w górę Gangesu do jego źródeł.

Przede wszystkim jednak pozostał skromnym i wesołym człowiekiem. Poświęcił wiele czasu, pomagając ukochanym przez siebie nepalskim Szerpom. Założył Himalajski Fundusz Powierniczy, który finansował budowę szpitali, mostów i szkół. Był wielki jak góra, którą zdobył. Nepal uhonorował go za to obywatelstwem.

Najwięcej praw do sir Edmunda rości sobie jednak Nowa Zelandia. Informując o śmierci Hillary'ego, premier tego kraju Helen Clark uznała, że był największym Nowozelandczykiem w historii, kwintesencją Kiwusa, mieszkańca Kiwilandu, jak Nowozelandczycy nazywają swoją ojczyznę. Wizerunek Hillary'ego widnieje na nowozelandzkim banknocie pięciodolarowym.

Sir Edmund popchnął do ataku na Mount Everest setki himalaistów, ludzi, którzy jak on dopiero w górach czują się spełnieni. Także naszych rodaków. Pierwszym Polakiem na szczycie była Wanda Rutkiewicz w 1978 r. Dwa lata później Leszek Cichy i Krzysztof Wielicki jako pierwsi na świecie weszli na Everest zimą.

Wielu wspinaczy nigdy nie dotarło na szczyt świata. Co roku góra zabija kilkanaście osób, średnio jednego na dziesięciu wspinaczy. - Brałem udział w wyprawie na Everest i byłem zaskoczony nie tylko częstością przypadków wycieńczenia, choroby wysokogórskiej i urazów, ale przede wszystkim ignorancją himalaistów - opowiadał w 2006 r. pismu "British Medical Journal" dr Andrew Sutherland, oksfordzki lekarz i wspinacz. - Ludzie, którzy idą na szczyt, często nie chcą zauważyć oznak własnej słabości. Jedną z ofiar przesadnej wiary we własne siły był Francuz, który wszedł na górę, ale był tak wykończony, że nie mógł z niej zejść.

Źródło: Gazeta Wyborcza

http://www.gazetawyborcza.pl/