W Żydowskim Muzeum Historycznym w Amsterdamie właśnie otwarto bardzo ciekawą wystawę fotografii. Kto nie zna Roberta Capy? Zna go chyba każdy, kto się kiedykolwiek zainteresował fotografią. W trochę tylko mniejszym stopniu odnosi się to również do Evy Besnyő.

Co ich łączy i co sprawiło, że właśnie Żydowskie Muzeum Historyczne wystawia ich prace? Otóż oboje urodzili się na Węgrzech w rodzinach żydowskich, Eva Besnyő w 1910 r. a Capa w 1913 r. jako Endre Ernő Friedmann. W pewnym okresie mieszkali jako nastolatki na tej samej ulicy w Budapeszcie, gdzie się kolegowali i prawdopodobnie wzajemnie zachęcali do kamery. Besnyő, jeszcze jako młoda dziewczyna, wyjechała do Berlina, gdzie się szybko rozwinęła i stała znanym fotografikiem Neue Sachlichkeit, nowatorskiego kierunku, który przemienił fotografikę w prawdziwie autonomiczny kierunek sztuki. Friedmann dołączył w 1931 r., uciekając przed antysemityzmem dyktatury Horvatha na Węgrzech. Tam Besnyő namówiła go do profesjonalnej kariery fotografa. W 1933 r. Friedmann uciekł przed Hitlerem do Francji, gdzie przyjął imię i nazwisko Robert Capa. Eva Besnyő trafiła do Holandii i została tam aż do śmierci w 2003 r. Ich kariery i rozwój artystyczny poszły w innych kierunkach, ale zawsze pozostali przyjaciółmi i Capa regularnie odwiedzał Evę w Holandii.

Besnyő stała się najsłynniejszym fotografikiem Holandii, szczególnie ceniona za kroniki różnych aspektów holenderskiego życia. Główne tematy w karierze Roberta Capa są też znane: wojna domowa w Hiszpanii, druga wojna chińsko-japońska, Druga Wojna Światowa i D-Day, wojna Izraelsko-Arabska w 1948 r. W Paryżu był inicjatorem słynnej agencji fotograficznej Magnum. Ostatecznie zginał w 1954 od miny podczas pracy na froncie w Indochinach. Mniej znane jest to, że był sympatykiem komunizmu i zaraz po wojnie fotografował w Związku Radzieckim, Polsce i Czechosłowacji. Oboje Besnyő i Capa są zaliczani do wielkich odnowicieli fotografiki i czołówki bogatej węgierskiej tradycji w tej dziedzinie. W Amsterdamie można obejrzeć prace Capy z wszystkich okresów, między innymi jego pierwsze zdjęcie z 1931 r. Trotskiego, przemawiającego do studentów w Kopenhadze. Besnyő wystawiono jak dotąd nieznane prace, z jej wczesnego okresu węgierskiego, o odbudowie Holandii po 1945 r. i również zdjęcia kolorowe.

Wystawa ich prac zbiega się z otwarciem odnowionego Żydowskiego Muzeum Historycznego, mieszczącego się w jednej ze starych synagog amsterdamskich, oraz z 75-leciem muzeum, które w 1932 r. otworzyło swe drzwi w budynku de Waag. Stałe ekspozycje w tym muzeum obejmują eksponaty religijne, związane z synagogą, historię holenderskich Żydów przez wieki, historię holenderskich Żydów w epoce holocaustu oraz osobne muzeum dla dzieci, szczególnie nastawione na uczenie historii. Warto obejrzeć nie tylko wystawę wyśmienitych fotografików, ale i resztę muzeum.

Jan Minkiewicz

CAPA EN BESNYŐ IN HET JOODS HISTORISCH MUSEUM IN AMSTERDAM

In het Joods Historisch Museum In Amsterdam is een heel interessante fototentoonstelling geopend. Wie kent niet Robert Capa? Iedereen, die zich ooit voor fotografie heeft geinteresseerd. Een beetje minder, maar ook maar een klein beetje minder, geldt dat ook voor do Eva Besnyő.

Wat bindt hen en waarom worden hun werben juist In het Joods Historisch Museum vertoond? Welaan, beiden zijn in Hongarije geboren in een joodse familie. Eva Besnyő in 1910 en Capa in 1913 als Endre Ernő Friedmann. Op een bepaald moment woonden ze als tieners In dezelfde straat In Budapest, waar ze vrienden waren en elkaar waarschijnlijk gestimuleerd hebben om de camera ter harte te nemen. Besnyő is als jonge vrouw naar Berlijn gegaan, waar ze zich snel ontwikkelde en een bekende fotografe werd van de Nieuwe Zakelijkheid, een vernieuwende richting, die van fotografie een autonome kunstrichting maakte. Friedmann kwam In 1931 ook in Berlijn, op de vlucht voor het antisemitisme van de dictatuur van Horvath in Hongarije. Daar haalde Besnyő hem over om beroepsfotograaf te worden. In 1933 moest Friedmann weer voor Hitler vluchten, naar Frankrijk, waar hij de naam Robert Capa aannam. Eva Besnyő kwam in Nederland terecht en bleef daar tot haar dood in 2003. Hun carriere en artistieke ontwikkeling gingen In andere richtingen, maar zij bleven altijd vrienden en Capa bezocht Eva regelmatig in Nederland.

Besnyő werd de bekendste fotografe van Nederland, vooral als verbeeldster van verschillende aspecten van het Nederlandse leven. De belangrijkste aspecten van de carriere van Robert Capa zijn bekend: de burgeroorlog in Spanje, de tweede Chinees-Japanse oorlog, de tweede wereldoorlog met D-day, de oorlog tussen Israël en de Arabieren in 1948. In Parijs was hij de oprichter van het befaamde fotoagentschap Magnum. Uiteindelijk kwam hij om door een landmijn In 1954 aan het front in Indochina. Minder bekend is, dat hij sympathiseerde met het communisme en na de oorlog fotografeerde In de Sovjet-Unie, Polen en Tsjecho-Slowakije.

Watersnoodramp Zeeland - foto Eva Besnyo


Haifa, Israël, mei-juni 1949 - foto Robert Capa


Mary Dresselhuys - foto Eva Besnyo

Normandië, D-Day 1944 - foto Robert Capa

Ambassadeur van Hongarije, Gábor Szentiványi met echtgenote - foto Jan Minkiewicz


Dochter van Eva Besnyo otvangt boek over haar moeder - foto Jan Minkiewicz


Joel Cahen, directeur JHM, opent de expositie - foto Jan Minkiewicz