Wielka feta fotografów

Krzysztof Miękus 2006.07.16 18:25 Gazeta Wyborcza

Wprawdzie Rencontres Internationales de la Photographie (tak zwane RIP-y) w Arles oficjalnie się już zakończyły, ale wszystkie wystawy będą otwarte dla zwiedzających aż do 17 września.

W tym roku dyrektorem artystycznym festiwalu był wybitny francuski reporter i reżyser filmów dokumentalnych Raymond Depardon. Przygotował on program nowoczesny, spójny i jednocześnie różnorodny.

Szczera intymność

Niekwestionowanie najjaśniejszym punktem festiwalu okazała się doskonała wystawa południowoafrykańskiego fotografa Davida Goldblatta, który od pięciu dekad dokumentuje przemiany społeczne swojej ojczyzny. Siła obrazu, formalna innowacyjność w połączeniu z niemal naukową precyzją kadrów i konsekwencją postawy dokumentalnej stawiają tego siedemdziesięciopięciolatka pośród największych postaci współczesnej fotografii.

Wśród ważnych wydarzeń RIP-ów wymienić trzeba też wystawę Szweda Andersa Petersena. Gęsto wypełniające salę, bardzo kontrastowe, duże odbitki wydają się w pierwszej chwili agresywne i przesadnie ekspresyjne. Fotograf łączy ujęcia fragmentów architektury z portretami zwierząt i bardzo intymnymi zdjęciami ludzi, nadając całości nieco klaustrofobiczną i chwilami perwersyjną - choć nigdy wulgarną - atmosferę. Pytany o tajemnicę swojego warsztatu, odpowiada, że jest nią szczerość: - Trzeba zawsze mówić, czego się oczekuje - mówi artysta. - Kiedyś podszedłem do pewnej kobiety i spytałem, czy mógłbym sfotografować jej piersi, bo są tak duże. Ucieszyła się i odrzekła, że każda waży przeszło dwa kilo, a za operację zapłacił jej mąż, który - wyraźnie dumny - siedział obok.

Moda i przyjaciele

Na przeciwległym biegunie fotograficznej wrażliwości znajduje się Francuzka Dominique Issermann. Jej urokliwą instalację można oglądać w kościele dominikanów. Artystka pokazuje osobisty wybór przeszło stu "Pocztówek" - od aktów uwodzicielskiej Laetitii Casty, poprzez łagodnie zainscenizowane zdjęcia mody, aż po łapane "po drodze" krajobrazy, portrety przechodniów.

Największa wystawa festiwalu poświęcona została "kompanom podróży" samego Depardona - fotografom, których spotykał i z którymi przyjaźnił się podczas swojej przeszło czterdziestoletniej kariery reportera. Znalazły się na niej między innymi zdjęcia zaginionego w 1970 r. w Kambodży Gilles'a Carona, afrykańskie portrety Dona McCullina, polityczne fotografie Davida Burnetta, wstrząsająca instalacja Susan Meiselas z Nikaragui, a także jej reportaż o striptizerkach objazdowych w Nowej Anglii początku lat 70. Wśród kompanów podróży pojawia się również polski plakacista Roman Cieślewicz.

Pomiędzy Disneylandem a obozem koncentracyjnym

Na tegorocznych spotkaniach w Arles dominowała fotografia dokumentalna rozumiana bardzo szeroko. Nie wszystkie wystawy okazały się tak samo interesujące, ale niektóre w ewidentny sposób wyróżniały się, jak choćby słodko-gorzki zestaw północnokoreańskich zdjęć Philippe'a Chancela. Obok kadrów pustych ośmiopasmowych arterii i przygnębiających blokowisk, pojawiają się sale upamiętniające dokonania koreańskich wodzów, a nawet ławka akademicka samego Kim Ir Sena ozdobiona małymi czerwonymi chorągiewkami. Wszystkie zdjęcia wydają się na pierwszy rzut oka banalne, ale fotograf dostrzegł w Korei Północnej przede wszystkim wielki teatr. Coś pomiędzy Disneylandem a obozem koncentracyjnym.

Jak to jednak zwykle bywa na festiwalach, nie obyło się bez kontrowersji. Największą z nich okazała się wystawa Paula Grahama zatytułowana "Noc amerykańska", na której artysta zestawia zdjęcia bogatych amerykańskich przedmieść z biednymi ulicami miast zaludnionymi przez czarnych imigrantów, bezdomnych, wyrzutków wszelkiej maści. Te pierwsze obrazy biją kolorem, te ostatnie są niemal zupełnie białe. Konceptualny zamysł autora obnaża niestety w większym stopniu jego chęć włączenia się w obieg sztuki niż potrzebę opowiedzenia czegoś o współczesnym świecie. Jakby chciał, by dla wszystkich stało się jasne, że on już nie jest reporterem tylko artystą. Przewrotność tego przedsięwzięcia podkreśla fakt, że do nadzoru perfekcyjnie przygotowanych powiększeń oprawionych w egzotyczne drewno zatrudniono bezrobotnych.

Bez Polaków

Wyśmienitą, nieco karnawałową atmosferę festiwalu w Prowansji dopełniały koncerty (Patti Smith oraz kwartetu Portal, Sclavis, Texier, Drouet), pokazy pirotechniczne grupy "F" oraz całonocna zabawa w dzielnicy la Roquette. Bowiem festiwal w Arles to przede wszystkim tytułowe spotkania, które decydują o jego wyjątkowości. To jedyne miejsce na świecie i jedyna okazja w roku, by przy jednym stoliku spotkać Martina Parra, Josefa Koudelkę, Raymonda Depardona i dziesiątki innych fotografów światowej sławy. Wystarczy rozejrzeć się po kawiarniach wokół placu Forum. Dziwi jedynie konsekwentny brak na spotkaniach w Prowansji fotografów z Polski.

O randze RIP-ów mogą też świadczyć liczby: na festiwal przyjechało łącznie 2,5 tys. profesjonalistów (fotografów, dziennikarzy, kuratorów, wydawców), a budżet Rencontres w Arles wyniósł 3,4 mln euro (dla porównania Miesiąc Fotografii w Krakowie kosztował niespełna 200 tys. zł).

autor jest redaktorem naczelnym pisma fotograficznego "Pozytyw"

ŹRÓDŁO: