Filozof i humanista Erazm z Rotterdamu propagował w 15-ym wieku tolerancję, brak dogmatyzmu i kosmopolityzm. Nie powinno więc dziwić, że po drugiej Wojnie Światowej właśnie on zainspirował grupkę Holendrów z księciem Bernhardem na czele, do ustanowienia prestiżowej nagrody Europejskiej.

Punktem wyjściowym była chęć uzupełnienia luki w nagrodzie Nobla, pozbawionej działu kultury i nauk społecznych. W 1958 r. na uroczystości w Mediolanie wręczono pierwszą nagrodę im. Erazma, przyznaną narodowi austriackiemu za odważny wkład w budowanie nowej Europy. 100.000 Guldenów miało pójść na cele edukacyjne.

Od początku uważa się ten pierwszy wybór całego narodu za zbyt pochopny. W następnych latach przyznawano więc nagrodę jednostkom, takim jak wybitni Europejczycy Robert Schumann i Carl Jaspers. Wyznaczyło to jeszcze jeden kierunek nagrodzie Erazma, mianowicie honorowania polityków na rzecz integracji Europy. Laureaci Jean Monet i Jacques Delors są tego przykładami.

Ale już w 1965 zarząd Fundacji Erazma skreślił kryterium działania na rzecz integracji ze statutu. Nagroda miała być dawana prominentom z dziedziny kultury i nauk społecznych z wkładem w otwartą i tolerancyjną kulturę europejską. Wśród laureatów widzimy więc między innymi rzeźbiarza Rogera Moore, dyrygenta Nicolausa Harnoncourt, aktora Charley Chaplina, filozofa Raymonda Arona, dysydenta i pisarza Vaclava Havla, a z Polaków filozofa Leszka Kołakowskiego (1983 r.) oraz historyka i publicystę Adama Michnika (2001 r.).

Po śmierci księcia Bernharda patronat nad fundacją i nagrodą Erazma przejął jego wnuk, książę-elekt Willem-Alexander. Z okazji 50-lecia nagrody zorganizowano w piątek 7-go listopada uroczystość w kościele Św. Laurentego w Rotterdamie, przed którym stoi brązowy pomnik Erazma.

Tegorocznym laureatem został Ian Buruma, holenderski autor, krytyk i dziennikarz, będący sam w sobie kwintesencją kosmopolityzmu, z dziadkiem Żydem z Krakowa, ojcem Holendrem i matką Angielką, karierą filmowo-dziennikarską w Japonii a obecnie humanistyczno-filozoficzną w Nowym Jorku, gdzie regularnie pisze do New York Review of Books.

Oprócz księcia-elekta obecna była jego małżonka Maxima oraz jego matka, królowa Beatrycze. Wśród specjalnych gości znalazł się były laureat Adam Michnik, który miał okazję spotkać się z różnymi przyjaciółmi.

Jan MInkiewicz

50-e ERASMUSPRIJS - EEN NEDERLANDSE LAUREAAT

De filosoof en humanist Erasmus van Rotterdam verkondigde in de 15-e eeuw tolerant en ondogmatisch denken en kosmopolitisme. Het hoeft dus niet te verbazen dat na de Tweede Wereldoorlog juist hij de inspiratiebron was voor een groepje Nederlanders onder aanvoering van Prins Bernhard bij het instellen van een prestigieuze Europese prijs.

Uitgangspunt was de wens om een lacune op te vullen in de Nobelprijs, die geen plaats bood voor cultuur en sociale wetenschappen. In 1958 werd op een bijeenkomst in Milaan de eerste Erasmusprijs uitgereikt aan het Oostenrijkse volk voor zijn dappere inbreng in het opbouwen van een nieuw Europa. De prijs van 100.000 gulden moest besteed worden aan educatieve doelen. Vanaf het begin is deze eerste keuze van een heel volk als te overhaast gezien.

De volgende jaren werd de prijs dus uitgereikt aan individuen, zoals de vooraanstaande Europeanen Robert Schumann en Carl Jaspers.

Dat gaf nog een andere richtring aan de Erasmusprijs, namelijk het bekronen van politici die zich inzetten voor de Europese integratie. Voorbeelden daarvan zijn de laureaten Jean Monnet en Jacques Delors. Maar reeds in 1965 werd het criterium van inzet voor integratie al uit de statuten van de Erasmus-stichting geschrapt. De prijs moest gaan naar prominenten uit de wereld van cultuur en sociale wetenschappen met een inbreng in een open en tolerante Europese cultuur. Onder de laureaten zien we dus onder meer de beeldhouwer Roger Moore, dirigent Nicolaus Harnoncourt, acteur Charley Chaplina, filosoof Raymond Aron, dissident en schrijver Vaclav Havel, en uit Polen filosoof Leszek Kołakowski (1983 r.) en historicus en publicist Adam Michnik (2001 r.).

Na het overlijden van prins Bernhard is het patronaat over Stichting en Erasmusprijs overgenomen door zijn kleinzoon prins Willem-Alexander. Het 50-jarig bestaan van de prijs werd vrijdag 7 november feestelijk gevierd in de Rotterdamse St Laurenskerk, op het plein waarvoor een bronzen standbeeld van Erasmus staat.

De laureaat van dit jaar is Ian Buruma, Nederlands auteur, criticus en journalist, in zichzelf een verpersoonlijking van kosmopolitisme met een Joodse opa uit Krakau, een Nederlandse vader en Engelse moeder, een carriere als filmer en journalist in Japan en tegenwoordig als humanist en filosoof in New York, war hij ook regelmatig schrijft voor New York Review of Books.

Naast prins Willem-Alexander was ook nog zijn echtgenote prinses Maxima aanwezig alsook zijn moeder, koningin Beatrix. Onder de speciale gasten was ook oud-laureaat Adam Michnik, die bij gelegenheid wat oude vrienden kon ontmoeten.

Jan Minkiewicz

Laureat Ian Buruma z Królową Beatrix i małżonką
- foto Jan Minkiewicz

Królowa Beatrycze - foto Jan Minkiewicz

Książę-elekt Willem Alexander - foto Jan Minkiewicz

Księżniczka Maxima - foto Jan Minkiewicz

Ambasador RP w Hadze Janusz Stańczyk - foto Jan Minkiewicz

Adam Michnik (Pisarz i Redaktor Naczelny 'Gazety Wyborczej') z przyjacielem Draganem Klaicem, serbskim dramturgiem - foto Jan Minkiewicz

Intermezzo muzyczne -'Lament Pokojowy' Erazma - foto Jan Minkiewicz

Pomnik Erazma w Rotterdamie - foto Jan Minkieczicz