Nelson Freire i Kurt Masur z Najlepsz Orkiestr wiata


2008.12.06 Nasza Polonia

 

Nagranie przez brazylijskiego pianist, Nelsona Freire, obydwu koncertw fortepianowych Johannesa Brahmsa z towarzyszeniem Gewandhausorchester pod dyrekcj Riccardo Chailly zdobyo wyrnienie Pyty Roku Gramophone Awards 2007.

 

Pierwszy z tych koncertw d-moll, op. 15 - Nelson Freire wykona w Amsterdamie 3 grudnia z towarzyszeniem Koninklijk Concertgebouworkest poprowadzonej przez znakomitego, niemieckiego dyrygenta Kurta Masura.

 

Koninklijk Concertgebouworkest - obchodzca wanie swoje 120 urodziny - zostaa niedawno wybrana przez krytykw muzycznych, w rankingu brytyjskiego magazynu muzycznego Gramophone, najlepsz orkiestr na wiecie. Drugie miejsce przypado orkiestrze Berliner Philharmoniker, czwarte - The London Symphony Orchestra, a pite - The Chicago Symphony Orchestra. Na scenie spotkay si wic same znakomitoci, gwarantujce najwysz jako artystyczn - dwaj mistrzowie: fortepianu oraz batuty, i najlepsza z orkiestr.

 

Nelson Freire (ur. 1944) rozpocz gr na fortepianie w wieku 3 lat. Pobiera nauki, midzy innymi u Arthura de Greefa, ucznia samego Franza Liszta oraz Bruno Seidlhofera, nauczyciela Friedricha Guldy. Przed publicznoci Nelson Freire zadebiutowa w wieku 5 lat sonat A-dur, K.331 Wolfganga Amadeusza Mozarta. Jego wykonanie, w wieku 12 lat, koncertu fortepianowego No. 5 Ludwiga van Beethovena, zajo 7. miejsce na Midzynarodowym Konkursie Pianistycznym w Rio de Janeiro. W 1964 pianista zdoby pierwsze miejsce na Midzynarodowym Konkursie Pianistycznego Jos Vianna da Motta w Portugalii oraz Medal Dinu Lipattiego a take Harriet Cohen w Londynie. Nelson Freire znany jest, midzy innymi, z wykona utworw na cztery rce i dwa fortepiany z Marth Argerich. Jego karier porwnuje si do karier takich osobowoci, jak Siergiej Rachmaninow, Alfred Cortot, Jzef Hofman, Artur Rubinstein lub Glenn Gould.

 

Towarzyszcy pianicie Kurt Masur (ur. 1927) naley z kolei do najwybitniejszych, wspczesnych dyrygentw. Przewodzi Drezdeskiej Orkiestrze Filharmonicznej oraz Gewandhausowi z Lipska, by dyrektorem muzycznym Filharmonii Nowojorskiej, Orchestre National de France oraz gwnym dyrygentem Londyskiej Orkiestry Filharmonicznej. Znany jest szczeglnie z interpretacji niemieckiej muzyki romantycznej.

 

Wykonany przez obu artystw oraz Concertgebouworkest pierwszy koncert fortepianowy Johanesa Brahmsa jest kompozycj, ktra do dugo czekaa na uznanie publicznoci. Dzi jednak naley do uwielbianych pozycji koncertowego repertuaru na caym wiecie.

 

Mody, 21 letni Brahms, zaskoczy swoich odbiorcw cakowicie odmienn, jak na swoje czasy, koncepcj kompozytorsk koncertu. Sign inspiracjami do klasyki. Zachowa ekspozycj w partii orkiestry, poprzedzajc ekspozycj fortepianow i rozwin eksperymenty Ludwiga van Beethovena, ktrego uwaa za mistrza i twrc muzyki idealnej. Zintegrowa fortepian z pozostaymi instrumentami orkiestrowymi, w celu konstruowania "symfonicznego" charakteru utworu. Dodatkowo te, zrezygnowa z byskotliwych, brawurowych popisw partii fortepianowej.

 

W wykonaniu Nelsona Freire i Kurta Masura koncert d-moll osign cae swoje "absolutne" pikno. Partia fortepianu idelanie wtapiaa si w orkiestr tworzc z ni wsplny organizm. Barwa brzmienia fortepianu i poszczeglnych instrumentw bd sekcji orkiestrowych stanowiy jedno, doskona symbioz i tworzyy kolejne plany konstrukcyjne dziea.

 

Pianista przestudiowa kady detal partytury orkiestrowej, co sprawio, e interpretacja bya fascynujc analiz dziea od strony kompozytorskiej, jego struktury i nastpstw brzmie. Sowo: "analiza" - wobec tak jednolitej wizji - nie jest najlepszym sformuowaniem. Byo to bardzo klarowne, przejrzyste nawietlenie i urzeczywistnienie walorw kompozytorskich koncertu, bez tracenia kompleksowej perspektywy caoci.

Gosy fortepianu i orkiestry realizowane byy z ogromnym wyczuciem i wywaeniem proporcji. Pianista dba o to, aby nie dominowa nad indywidualnymi wtkami pojawiajcymi si w partii orkiestrowej i odwrotnie. Dialogowanie z instrumentami orkiestrowymi - tak czste w tym koncercie - doprowadzone zostao do ideau.

 

Przepiknie objawi si gos fletw korespondujcy z fortepianem - pomidzy pierwszym a drugim tematem ekspozycji pierwszej czci (Maestoso) - lub te dialogi fortepianu i skrzypiec, tu przed wejciami waltorni. Przy czym, po drugim dialogu (przed finaem czci), Nelson Freire zaprezentowa nieprawdopodobne wrcz, maksymalnie wraliwe piano - wydawaoby si, niemoliwe fizycznie do osignicia; na granicy syszalnoci, lecz nie gubic precyzji dotyku i perfekcji dwiku.

 

Dramaturgia utworu zostaa zaplanowana w sposb doskonay i eksponujcy jego wspaniao konstrukcyjn - nie tylko poprzez tworzenie wsplne planw brzmieniowych, ale te poprzez przygotowywanie wzajemne wej orkiestry i fortepianu (wejcie orkiestry przez fortepian i odwrotnie). Przykadem moe by doskonae diminuendo solisty zapowiadajce piano w sekcji smyszkw w trzeciej czci (Rondo: Allegro non troppo) lub przeciwnie, crescendo wprowadzajce do finaw w pierwszej i trzeciej czci. Dodatkowo, realizujc crescendo, przed finaem trzeciej czci, pianista wykorzysta dramaturgicznie pauz, aby zawiesi gos (przed wejciem waltorni).

 

Koncepcja czasu w tym wykonaniu realizowana bya z klasycznym podejciem i respektem dla organizacji metrycznej. Wszystkie, pene czaru, kantyleny - zagrane zostay bardzo szlachetnie i z prostot. Zmiany dynamiczne ukazyway czyste, abstrakcyjne pikno muzyczne kompozycji. Podobnie, jak dugie, nie rozadowywane napicia, tworzce dramaturgi dziea.

 

Druga cz, Adagio, nazywana niekiedy Requiem dla Roberta Schumana - otrzymaa rwnie bardzo klasyczny wymiar. Partia fortepianu wykonana zostaa "polifonizujco", z emocjami trzymanymi na wodzy. Crescendo na fortepianie narastao stopniowo, regularnie - we fragmencie o charakterystycznym, wyranym brzmieniu kontrabasw, lub w trylach fortepianu wznoszcych si w coraz wysze rejestry. I w tej czci rwnie solista wtapia si idealnie w barw klarnetw i fagotw, lub caej sekcji dtej. Orkiestra stopniowo rozwijaa wolumen brzmieniowy w dugich frazach.

 

Trzeci cz (Rondo: Allegro non troppo) Nelson Freire zacz niemal attaca. Wszystkie elementy muzyczne w tej interpretacji czyy si wzajemnie i wynikay jedne z drugich, tworzc cigo.

 

Suchajc koncertw w Het Concertgebouw, wci jeszcze nie mog si przyzwyczai, e uczestnicz na ywo, w tak mistrzowskich wykonaniach. Wybierajc wprawdzie z repertuaru same mistrzowskie koncerty, jestem nastawiona na spotkanie z wyjtkowymi interpretacjami, jednak nieodmiennie zadziwia mnie i oszaamia moliwo czstego, bezporedniego obcowania z rwnie doskona orkiestr. W drugiej czci koncertu siedziaam jak zaczarowana suchajc mistrzowskiego wykonania IX Symfonii e-moll Z Nowego wiata op. 95 Antonina Dvoraka.

 

Poszczeglne sekcje instrumentalne orkiestry Concertgebouw s tak idealnie zestrojone intonacyjne i rytmiczne, jakby to gra jeden lub najwyej dwa instrumenty. Ta sama wibracja, nieskazitelna czysto i wielkie uwraliwienie na intencje dyrygenta (oraz solisty - jak w przypadku koncertu). Nie sycha najmniejszych trudnoci wykonawczych w najbardziej skomplikowanych kompozycjach, jedynie cakowite poddanie si muzykowaniu. Suchajc caego zespou, a zwaszcza orkiestrowych partii solo, ma si wraenie, e uczestniczy si w spotkaniu samych najznakomitszych instrumentalistw.

 

Tak, z pewnoci, jest to duy plus mieszkania w Amsterdamie.

 

Marzenna Donajski