Agnieszka Morawińska

(c) MARCIN ŁOBACZEWSKI

Xaviera Simmons "Bez tytułu" (Powrót stłumionego). Kadr z filmu wideo, 2005 r.

(c) ZACHĘTA/DZIĘKI UPRZEJMOŚCI ARTYSTKI

Nick Cave "Kostium dźwiękowy". Ręcznie szyte materiały, 2006 r.

(c) ZACHĘTA/JACK SHAINNAN GALLERY NOWY JORK

Rz: Coraz częściej w galeriach sztuki współczesnej można oglądać obiekty bardziej pasujące do muzeów etnograficznych lub gabinetów osobliwości. Kuratorzy polują na twórczość spoza wpływów kultury zachodniej. Co jest tego przyczyną - chęć zaskoczenia odbiorców, poszukiwanie odmienności?

AGNIESZKA MORAWIŃSKA: Kuratorów i odbiorców fascynują nieznane dotąd terytoria, bo wypalił się modernizm. Ten prąd, wszechobecny jeszcze do lat 70. ubiegłego wieku, zakładał istnienie artystycznego centrum oraz artystycznych norm. Czyli - kultywował klasyczny model hierarchii sztuk. Z tymi ograniczeniami dzisiejsza kultura się nie zgadza. Zaczęło się od konceptualizmu, który propagował różnorodność i wielostronność wypowiedzi artysty, a przede wszystkim uwidocznił lekceważone dotychczas i ukrywane zjawiska. Na przykład sztukę pozaeuropejską, twórczość mniejszości, prace kobiece. Słowem, zainteresował się "innym". W efekcie sztuka poszerzyła się o rozmaite, dotychczas niewidzialne czy raczej nieuwidocznione tradycje. Ta tendencja trwa co najmniej 30 lat. W tym czasie, to, co było marginesem i odkryciem, powoli przeniknęło do głównego nurtu sztuki.

Zaniechano też nauki warsztatu... Coraz częściej artyści sięgają po kamerę cyfrową, co nie wymaga specjalnych umiejętności.

Bo bardziej liczy się to, co twórca ma do przekazania, o czym nam mówi. Wcale mi nie przeszkadza, że tak wielu artystów używa dziś wideo lub fotografii. Uważam, że jeśli środki wyrazu upodabniają się do siebie, wyraźniej widać lokalną specyfikę. Przez uniwersalne zagadnienia i tematy przezierają problemy mniejszości, sprawy indywidualne.

Kiedyś dzielono sztukę na wysoką i niską. Ten podział dawno się zatarł. Dlaczego tak się stało?

Cechą współczesnej sztuki stała się podróż ku nowym estetykom. Pojawiły się też dodatkowe aspekty - nowe technologie, upodobanie do fragmentaryczności i do cykli, zwrócenie uwagi na prace nieskończone, nawet ledwo zaczęte. Jednocześnie mechanizmy i instytucje dawniej działające tylko w wielkich artystycznych centrach rozprzestrzeniły się na peryferie. I tak, obok Biennale Sztuki w Wenecji i Sao Paulo, swoje biennale ma Tirana, Stambuł, Tajwan, Dakar... Trudno wszystkie przeglądy wyliczyć, z roku na rok powstaje ich coraz więcej.

To gdzie jest dziś stolica sztuki?

W globalnej wiosce.

Widzieliśmy już w Polsce wystawy Chińczyków, Meksykanów, Australijczyków i Uzbeków. Teraz przyszła kolej na Afroamerykanów. Jak pani sądzi - Polacy odbiorą ich pokaz jako kulturową ciekawostkę czy ocenią jako sztukę?

Mam wrażenie, że wszyscy ludzie ciekawi świata mogą poprzez te wystawy zajrzeć w obce sobie regiony. Tym razem zapraszamy w nieznane rewiry Ameryki. Pokażemy inny jej wizerunek, odbiegający od oswojonego, stereotypowego wyobrażenia. Podkreśliliśmy to w tytule wystawy: "Czarny alfabet - konTEKSTY współczesnej sztuki afroamerykańskiej". Przedstawimy sztukę nigdy u nas nieprezentowaną; artystów, którzy opowiadają o swoich bardzo specyficznych problemach własnym językiem plastycznym. Ich twórczość odnosi się do dzisiejszej sytuacji Afroamerykanów, ale też prowadzi dialog z ich tradycją otrzymaną w spadku po kolonializmie. Mówią o tym np. wycinanki Kary Walker. Na stare bolączki nakładają się kwestie współczesne - co przejawia się m.in. w dziełach Glenna Ligona poruszającego problemy gejowskie. Oczywiście, nie można zaprezentować kultury Afroamerykanów bez rytmu i muzyki. Toteż wystawie będą towarzyszyć występy hiphopowców. A podczas wernisażu wystąpi DJ z programem inspirowanym instalacją złożoną z okładek płyt.