Karykatury Artura Szyka w Berlinie

 

2008.10.22 Nasza Polonia

 

Prawie kaædemu wydaje siź, æe te karykatury Hitlera, Goebbelsa, Mussoliniego, Hirohito juæ gdzie widzia³. Zapewne ma racjź, s± one bowiem bardzo charakterystyczne. Ale kto wie, æe ich autorem jest Arthur Szyk, a tym bardziej, kto wie, kim by³ Arthur Szyk? Ja dowiedzia³em siź o nim dopiero podczas niedawnego pobytu w Berlinie, gdzie w ‘Deutsches Historisches Museum' odbywa siź jego wystawa.

Arthur Szyk urodzi³ siź w 1894 r. w £odzi w rodzinie polsko-æydowskiej. Ojciec wysy³a go na studia plastyczne do Paryæa, które pó¼niej kończy w Krakowie. W latach 20-ych wraca do Paryæa juæ z w³asn± rodzin± - æon± i synem. Odrzucaj±c modernizm w sztuce koncentruje siź na wzorach redniowiecznych, maluj±c polskie i æydowskie tematy historyczne. Angaæuje siź równieæ w sprawy polityczne, w tym równieæ Ligi Narodów i państwa palestyńskiego. W okresie miźdzywojennym rysuje ilustracje do róænych ksi±æek, miedzy innymi Lewisohna ‘Ostatnich Dni Shylocka'. Wystawia teæ kilka razy w Stanach. Wojna zastaje go w Londynie, gdzie powstaj± jego pierwsze ilustracje polityczne, a raczej karykatury anty-faszystowskie. Polski rz±d emigracyjny wysy³a go z tymi pracami na podróæ promocyjn± po Ameryce Pó³nocnej. Szyk osiedla siź w 1940 r. w Nowym Yorku. Tu powstaje wiźkszo¶ę jego karykatur czo³owych nazistów i faszystów.

Moæna powiedzieę, æe Arthur Szyk walcz±c o pokój i sprawiedliwo¶ę narazi³ siź wszystkim stronom w Drugiej Wojnie ¦wiatowej i w okresie zaraz po niej. Oczywicie, na pierwszym miejscu bezlitonie omiesza³ nazistów. Ale i Sowieci go nie lubili za przestawianie Goebbelsa, po podpisaniu Paktu Mo³otow-Ribbentrop, w rosyjskiej kufajce. Aliantom zachodnim narazi³ siź ostrym potźpianiem ich biernoci wobec tragedii Holocaustu. G³ono domaga³ siź w prasie amerykańskiej interwencji, bezporedniej pomocy dla europejskich Æydów. Ale i w rodowisku æydowskim Szyk nie wszździe by³ popularny. Apelowa³ bowiem niezmordowanie o powo³anie æydowskiej armii, która by siź na kontynencie europejskim mia³a w³±czyę w walkź z Trzeci± Rzesz±. Szczególnie powstanie w getcie warszawskim stymulowa³o go do takich apeli. Eleonor Roosevelt, æona prezydenta, nazwa³a go ‘Jednoosobow± armi±'.

 

Po wojnie Szyk zaj±³ siź nowopowsta³ym państwem izraelskim oraz dyskryminacj± czarnych Amerykanów. W 1948 r. otrzymuje obywatelstwo amerykańskie. W ramach kontynuacji walki o pokój uczestniczy jako cz³onek licznej delegacji „Æydów przeciwko Faszyzmowi” w s³awetnym Kongresie Pokojowym we Wroc³awiu w 1949 roku. Zapewne przyczyni³o siź to do faktu, æe w 1951 r. Komisja MacCarthyiego przes³uchiwa³a go w sprawie domniemanej dzia³alnoci anty-amerykańskiej i cz³onkowstwa w partii komunistycznej.

Niczego mu jednak nie udowodniono. W tym samym roku Arthur Szyk zmar³ na zawa³ serca. Ciekawa postaę z nowoczesnej historii Polski, ma³o znana ale na pewno zas³uguj±ca na zainteresowanie.

 

Jan Minkiewicz



KARIKATUREN VAN ARTUR SZYK IN BERLIJN

 

Bijna iedereen zal denken, dat hij deze karikaturen van Hitler, Goebbels, Mussolini, Hirohito al ergens heeft gezien. Waarschijnlijk terecht, want ze zijn erg karakteristiek. Maar wie weet, dat hun auteur Arthur Szyk heet, en nog meer, wie weet, wie Arthur Szyk was? Ik heb hem pas leren kennen tijdens een recent bezoek aan Berlijn, waar in het ‘Deutsches Historisches Museum' een expositie van hem plaatsvindt.

Arthur Szyk is In 1894 in £ód¼ geboren In een Pools-Joods gezin. Zijn vader stuurt hem naar Parijs voor een kunstopleiding, die hij later in Kraków afmaakt. In de jaren 20 keert hij terug naar Parijs met inmiddels zijn eigen gezin - vrouw en zoon. Wars van modernisme in de kunst concentreert hij zich op voorbeelden uit de middeleeuwen, Poolse en Joodse historische thema's schilderend. Hij engageert zich ook in politieke zaken, zoals de Volkerenbond en de Palestijnse staat. In het interbellum maakt hij ook illustraties voor boeken, order meer voor ‘Laatste dagen van Shylock' van Lewisohn. Hij exposeert ook een paar maal in de VS. Als de oorlog uitbreekt is hij In London, waar zijn eerste politieke illustraties, of liever gezegd antifascistische karikaturen ontstaan. De Poolse regering In ballingschap zendt hem met die werken op promotiereis naar Noord-Amerika. In 1940 vestigt Szyk zich in New York. Hier ontstaan de meeste van zijn karikaturen van leidende nazi's en fascisten.


Gesteld kan worden, dat Arthur Szyk in zijn kuistocht voor vrede en rechtvaardigheid alle partijen in de Tweede Wereldoorlog en de periode direct daarna op de tenen heeft getrapt. Uiteraard beschimpte hij allereerst genadeloos de Nazi's. Maar ook de Sovjet waren niet blij met zijn voorstelling van Goebbels in Russisch kostuum, ter gelegenheid van het Molotov-Ribbentrop Pact. Bij de geallieerden viel hij niet In de smaak door zijn scherpe kritiek op de laksheid van het Westen in het aangezicht van de tragedie van de Holocaust. Luid eiste hij in de Amerikaanse pers ingrijpen en directe steun aan de Europese Joden. Maar ook in de Joodse gemeenschap was Szyk niet overal even populair. Hij ijverde namelijk onvermoeibaar voor het oprichten van een joods leger, dat in Europa mee zou moeten strijden het Derde Rijk. Speciaal de opstand in het Getto van Warschau stimuleerde hem tot zulke. Presidentsvrouw Eleonor Roosevelt noemde hem ‘een eenmansleger'.

Na de oorlog hield Szyk zich bezig met de nieuwe staat Israel en de discriminatie van zwarte Amerikanen. In 1948 wordt hij Amerikaans staatsburger. In het kader van zijn niet aflatende strijd voor vrede neemt hij als lid van een grote delegatie Antifascistische Joden in 1949 deel aan het beruchte vredescongres in Wroc³aw. Dat zal één van de redenen zijn geweest, waarom hij In 1951 ondervraagd is door de Commissie McCarthy In verband met vermeende anti-Amerikaanse activiteiten en lidmaatschap van de communistische partij.


Arthur Szyk-plakat



Arthur Szyk-Lebensraum


Arthur Szyk-Do Not Forgive Them



Arthur Szyk - Wagner



Arthur Szyk - Anti Christ

 

Hem kon echter niets bewezen worden. In hetzelfde jaar overleed Arthur Szyk aan een hartaanval. Een interessant figuur uit de moderne Poolse geschiedenis, weinig bekend maar zeker aandacht verdienend.

 

Jan Minkiewicz