Van Gogh a ekspresjonici - wystawa w Amsterdamie

2007.01.06 Nasza Polonia

Kaædy kiedy, gdzie, widzia³ autoportret van Gogha, a jeszcze gdzie indziej obraz Egona Schiele czy Paula Klee i powiedzia³ sobie: "hmm, widaę pewne podobieństwo". To, æe van Gogh mia³ wp³yw na ekspresjonizm, wiemy od dawna. Nigdy jeszcze nie zbadano jednak tego wp³ywu aæ tak dog³źbnie jak zrobi³a to Jill Lloyd, gocinny kurator w muzeum van Gogha, które od 24-go listopada do 4 marca 2007 r. otworzy³o drzwi dla wystawy "Van Gogh a ekspresjonizm".

Æaden z ekspresjonistów nie widzia³ van Gogha æywego. Ale kiedy w Niemczech wydano jego listy, wywar³y one tam ogromny wp³yw na róæne nowatorskie rodowiska artystyczne. W 1905 r. powsta³a w Dre¼nie grupa "Die Brücke" - "Most". Nazwa ta odwo³ywa³a siź do koncepcji Niesche’go "cz³owieka jako pomostu". Cz³onkowie tej grupy, g³ównie architekci, chcieli byę pomostem do bardziej pogodnej, mniej zadufanej sztuki. Natychmiast zorganizowali wystawy rysunków i obrazów van Gogha. Co ciekawsze, sami zaczźli pod jego wp³ywem malowaę. Dlatego u Maxa Pechsteina, Ernsta Ludwiga Kirchnera czy Ericha Heckla widaę tak wyra¼ne wykorzystywanie techniki van Gogha. Ale cz³onkowie "Die Brücke" szli dalej. Zgodnie z tradycj± niemieckiego romantyzmu zaczźli siź identyfikowaę z van Goghiem, stawiaę jego tragiczne æycie na piedestale heroizmu.

Podobny wp³yw van Gogh wywar³ na monachijsk± grupź "Der Blaue Reiter", szczególnie na wczesne pejzaæe Kandinskiego i Macke. Kandinskiego pó¼niejsza abstrakcja wydaje siź takæe odwo³ywaę do van Gogha. Z kolei w Wiedniu, Kokoschka, Schiele i inni portretowali wyra¼nie pod wp³ywem van Gogha, podczas gdy na przyk³ad Klimt raczej czerpa³ z jego walorów dekoracyjnych. Na wystawie prace van Gogha wystawione s± razem z pracami wszystkich tych grup ekspresjonistycznych. Czasami ich wspólnota jest abstrakcyjna, trzeba jej szukaę, czasami jest wyrazista. Na przyk³ad w przypadku "S³oneczników" van Gogha i "S³ońcu Jesiennym" Egona Schiele. Ten ostatni obraz by³ uwaæany za zniszczony w ostatniej wojnie wiatowej. Ale jakim cudem zosta³ niedawno odnaleziony we Francji i teraz, po raz pierwszy go wystawiono, w³anie w Muzeum van Gogha. Jill Lloyd postara³a siź ten sk±din±d skomplikowany temat przejrzycie zestawię dla szerszej publicznoci, czego ciekawe audio-oprowadzenie jest dowodem.

Zachźcam do obejrzenia tej ciekawej wystawy, od 24-go listopada do 4 marca w Amsterdamie w Muzeum van Gogha.

Jan Minkiewicz



VAN GOGH EN HET EXPRESSIONISME - IN HET AMSTERDAMSE VAN GOGH MUSEUM

Ieder heeft wel eens ergens een zelfportret van van Gogh gezien en ergens anders een portret van Egon Schiele of Paul Klee en tot zichzelf gezegd: "he, dat lijkt wel op elkaar te lijken". Dat van Gogh invloed had op de expressionisten, dat weten we allang. Nooit echter is die invloed zo diepgaand bestudeerd als door Jill Lloyd, gastcurator In het van Gogh Museum, dat van 24 november tot 4 maart 2007 de deuren opent voor de expositie "Van Gogh en het Expressionisme".

Geen van de expressionisten heeft van Gogh ooit levend gezien. Maar toen In Duitsland zijn brieven werden gepubliceerd, hadden ze een enorme invloed op allerlei vernieuwende kunstmilieus. In 1905 r. was in Dresden de groep "Die Brücke" opgericht. De naam was ontleend aan het concept van Nietsche van de mens als brug. De leden, meest architecten, wilden een bruggenhoofd zijn naar een opgewektere, minder stoffige kunst. Onmiddellijk organiseerden zij exposities van tekeningen en schilderijen van van Gogh. Nog interessanter, onder zijn invloed begonnen zij zelf te schilderen. Daarom zijn bij Max Pechstein, Ernst Ludwig Kirchner of Erich Heckl zo duidelijk de sporen van de technieken van van Gogh te zien. Maar de leden van "Die Brücke" gingen verder. In de traditie van de duitse romantiek gingen zij zich identificeren met de persoon van Gogh, zijn tragische leven op een heroisch voetstuk zetten.


Vincent van Gogh
Zelfportret met strohoed en schilderskiel, 1887
Van Gogh Museum, Amsterdam (Vincent van Gogh Stichting)


Vincent van Gogh
Het gele huis (De straat), 1888
Van Gogh Museum, Amsterdam (Vincent van Gogh Stichting)


Ernst Ludwig Kirchner
Spoorwegonderdoorgang in Dresden-Löbtau, 1910/1926
Galerie Neue Meister, Staatliche Kunstsammlungen Dresden
© by Ingeborg & Dr. Wolfgang Henze-Ketterer, Wichtrach/Bern


August Macke
Groentevelden, 1911
Kunstmuseum Bonn


Wassily Kandinsky
Straat in Murnau met vrouwen, 1908
Particuliere collectie, Courtesy Neue Galerie New York

Soortgelijke invloed had van Gogh op "Der Blaue Reiter" in München, vooral op de vroege landschappen van Kandinski en Macke. De latere abstractie van Kandinski lijkt ook naar van Gogh te verwijzen. In Wenen portretteerden Kokoschka, Schiele en anderen duidelijk onder invloed van van Gogh, terwijl bij voorbeeld Klimt eerder putte uit de decoratieve kant van van Gogh. Op de expositie hangen de werken van van Gogh samen met die van al deze expressionistische groepen. Soms is de verbinding abstract, moet hij goed gezocht worden, soms is het overduidelijk. Bij voorbeeld In het geval van de "Zonnebloemen" van van Gogh en "Herfstzon" van Egon Schiele. Dat laatste schilderij werd geacht In de laatste wereldoorlog vergaan te zijn. Maar plots werd het onlangs in Frankrijk ontdekt en wordt nu voor het eerst vertoond In het van Gogh. Jill Lloyd heeft haar best gedaan dit toch ingewikkelde onderwerp duidelijk voor te stellen voor een breder publiek, waarvan de interessante audiotoer het beste bewijs is.

Deze interessante expositie is een aanrader, van 24 november tot 4 maart in Amsterdam in het van Gogh Museum.

Jan Minkiewicz