Frida Kahlo - LEDWO DRANITA

2005.11.07 Nasza Polonia


W kwietniu 1953 roku Fridzie Kahlo, meksykaskiej malarce, nazywanej przedstawicielk surrealizmu czy realizmu magicznego, zostaje zorganizowana w rodzinnym kraju pierwsza powana wystawa. W okresie tym artystka nie jest w najlepszym stanie zdrowia. Dlatego nikt nie spodziewa si jej obecnoci. (...) O smej wieczorem, gdy tylko drzwi Galerii Sztuki Wspczesnej w stolicy Meksyku otworzyy si dla publicznoci, pod gmach podjechaa karetka. Frid, ubran w ulubiony strj meksykaski, zaniesiono na noszach do oa z baldachimem. (...) Dwustu przyjaci i wielbicieli jeden po drugim przywitali si z Frid, po czym utworzyli krg wok oa i wraz z ni piewali ballady meksykaskie jeszcze dugo po pnocy.


Czy tak wygldaj dzi wystawy malarstwa, na ktrych bywamy? Raczej nie. Taka forma tej uroczystoci jest przede wszystkim zwierciadem niezwykej osobowoci i bujnego ycia artystki, ktra niestety ju odesza od nas w lipcu 1954 roku. Jej sztuka jednak staje si coraz popularniejsza, a osoba coraz bardziej podziwiana. W jaki sposb przejawia si w jej twrczoci magia, ktra przyciga tak wielu ?!

 

Termin realizm magiczny stosowany jest najczciej w odniesieniu do pewnego prdu w prozie Ameryki aciskiej. Za jego przedstawiciela uwaa si, np. G.G. Marqueza. Nazw t jednak stosuje si rwnie na okrelenie osobliwego kierunku w dwudziestowiecznym malarstwie, ktry cechuje si pomieszaniem elementw realistycznych z grotesk oraz fantastyk. W celu przedstawienia otaczajcej nas rzeczywistoci, artyci wykorzystuj mity i wierzenia indiaskie, prbujc przez to niejednokrotnie odpowiedzie na pytania o tosamo kulturow i historyczn wasnego kraju.

 

Styl ten jest bardzo wymagajcy, drobiazgowy i emanujcy tajemniczym nastrojem. Jest rwnie peen dziwnych kontrastw, zestawie osb i miejsc. Z tego te powodu poprzez narzucajcy si odbiorcy element niejasnoci i zaskoczenia, prowokuje go do tworzenia samodzielnych interpretacji.

 

Taka jest wanie twrczo synnej Meksykanki, Fridy Kahlo, ktra zaczyna tworzy po tym, gdy staje si w 1925 roku ofiar tragicznego wypadku. Na autobus, ktrym wraca ze szkoy, najeda trolejbus. Frida w wyniku zderzenia ma pogruchotany krgosup i zmiadon miednic. Ukoczenie szkoy i rozpoczcie studiw staje si dla niej czym nieosigalnym. Wwczas w czasie rekonwalescencji po wypadku zaczyna malowa. - <Maluj wasn rzeczywisto>- mwi. By moe dlatego wikszo z okoo dwustu namalowanych obrazw to autoportrety, na ktrych widzimy kobiet o ciemnych oczach, o migdaowym wykroju, z brwiami zronitymi w ciga lini. Uwag przykuwa przede wszystkim prowokujcy, rzucajcy nieustanne wyzwanie wzrok. Jest on jakby wycignit doni, pomostem w dialogu z odbiorc.

Dwie Fridy 1939

 

Autoportret z mapami 1943

Drzewo nadziei 1946


Dziea Fridy symbolizuj czsto sceny z jej ycia. Frida i jej sztuka istniej tylko razem. Na przykad obraz Ledwo j drasnem (1935) jest o pijanym mczynie, ktry zadaje swojej dziewczynie dwadziecia ciosw noem. Na obrazie krew ofiary zalewa ramy obrazu, co potguje pomieszanie fikcji z realnoci. Obraz przedstawia stereotypy, macho i chingada - jego ofiar biern, otwart, czekajc na cios. Takim ciosem jest dla Fridy romans jej ma, znanego artysty Diega Riviery, z jej siostr Cristin. Jej pniejsze obrazy, takie jak Pami (1937) czy Wspomnienie otwartej rany (1938) staj si symbolem jej urazw psychicznych.


Frida nie jest ju jednak na nich bezwoln i biern kobiet poddajc si losowi. Odbiorca moe teraz dostrzec kobiet wyprostowan, patrzc mu prosto w oczy, wiadom swego cierpienia, ale i rwnie swojej siy. Malarka dopuszcza patrzcego do swojej tajemnicy, pokazuje mu siebie. Odsania swoje zmasakrowane ciao. Krew, yy, koci czy inne elementy ludzkiej fizjonomii pojawiaj si na jej obrazach, podkrelajc fizyczn stron cierpienia. - Nazwaem swj bl psem - czyta u Fryderyka Nietzschego - Jest tak samo wierny.

 

Malarstwo Fridy jest nieustannym woaniem o ycie i penym ywiou tacem ze mierci w szatach ironii i groteski. Jest to zreszt typowe dla kultury Meksyku. Przywizanie Fridy Kahlo do ojczystego kraju wida na przykad na obrazie Czterej mieszkacy Meksyku (1938), na ktrym moemy zobaczy ma Frid, siedzc na ulicy w otoczeniu czterech niezwykych postaci: nagiej i potrzaskanej prekolumbijskiej boginki, posgu Judasza, wesoego szkieletu i somianego jedca (chochoa). Ta wizja wydaje si sugerowa, i kraj ten wiele wycierpia, a jego mieszkacy to garstka niedobitkw ocalaych ze straszliwej historii.


Pomimo otaczajcego j pasma cierpie wraz ze mierci Fridy, w ludzkiej pamici zamiera jej gboki miech carcajadas (do rozpuku), ktry za ycia rozwietla jej osob i sprawia, e ona sama i ludzie z jej otoczenia oywali na nowo. Jak pisze w swoim pamitniku: Nic nie jest wicej warte ni miech. I co jest godne podziwu, zawsze potrafia go w sobie wzbudzi, cho wcale nie bya ledwo dranita.


By moe przez to zarwno ycie, jak i twrczo Fridy Kahlo s cigym obiektem zainteresowania. W 2003 na ekranach polskich kin moglimy zobaczy niesamowit ekranizacj jej ycia z Salm Hayek w roli gwnej (Frida, re. Julie Taymor, Miramax). W marcu 2005 roku powsta take film dokumentalny. Ponadto Frida staa si przedmiotem natchnienia poetw, a liczni malarze przedstawiaj j jako bojowniczk rewolucji, cierpic przedstawicielk swej pci czy meksykask Ofeli. Z twrczoci samej Fridy moglimy zapozna si rwnie na wystawie, trwajcej od 9.VII - 9.X 2005 roku w Tate w Londynie, na ktrej moglimy zobaczy, m.in. takie obrazy jak: Moja niania i ja (1937) Szpital Henry'ego Forda (1932) czy Dwie Fridy (1939). Wystawa niestety ju si zakoczya, ale czy te kilka zda o Fridzie nie zachca do zapoznania si z jej twrczoci?!

 

Karolina Cyryl Paczoska