Prof. Ch.F. Patten doctorem hc Uniwersytetu Szczecińskiego

2003.10.14 Nasza Polonia




Dr hc Ch.F.Patten / z prawej/ z dyplomem nadanym mu przez rektora Uniwersytetu Szczecińskiego prof. dr Zdzis³awa Chmielewskiego /w rodku w bia³ym gronostaju/

Fot. Leszek W±tróbski
 

 

Prof. dr Christopher Francis Patten, komisarz Unii Europejskiej ds. polityki zagranicznej, kanclerz Uniwersytetu Oksfordzkiego i ostatni brytyjski gubernator Hong Kongu odebra³ 9 pa¼dziernika 2003 r. z r±k rektora Zdzis³awa Chmielewskiego tytu³ doktora honoris causa Uniwersytetu Szczecińskiego. To wielkie wyróænienie nadano mu za wybitny wk³ad w budowanie polityki zagranicznej Unii Europejskiej.

Ch.F. Patten urodzi³ siź 12 maja 1944 r. w Lancashire. Po ukończeniu wydzia³u historii nowoæytnej w Balliol College w Oxfordzie w 1965 r. rozpocz±³ pracź w Instytucie Badawczym Partii Konserwatywnej w Londynie. W wieku trzydziestu lat, w roku1974, zosta³ najm³odszym dyrektorem tegoæ instytutu.


Pracy, dzia³alnoci i osi±gniźciom dr hc Ch.F. Pattena powiźcona by³a laudacja wyg³oszona przez prof. Bogdana Szajkowskiego. Czytamy w niej m.in.: Krótko przed wyborami parlamentarnymi w 1983 r.prof. Patten napisa³ sw± s³ynn± ksi±ækź "The Tory Case" ("Sprawa Partii Konserwatywnej"), która krytykowa³a politykź Margaret Thatcher i jej rz±du. Po wyborach zosta³ wyznaczony na ministra Irlandii Pó³nocnej. Skoncentrowa³ siź na poprawie warunków mieszkaniowych i socjalnych w tym rejonie oraz na przywróceniu lokalnego rz±du. Jego polityka okaza³a siź byę prze³omow± w dalszym rozwoju Irlandii Pó³nocnej.

W 1985 Patten zosta³ ministrem stanu w Ministerstwie Edukacji i Nauki. W roku nastźpnym zosta³ mianowany na ministra rozwoju zagranicznego. Patten uzyska³ miejsce w Gabinecie Brytyjskim w roku 1989 wraz z mianowaniem go na sekretarza stanu ochrony ¦rodowiska. Jako minister podpisa³ umowź, w której Wielka Brytania zobowi±zywa³a siź do pomocy finansowej i technicznej Brazylii w celu ratowania lasów tropikalnych. Wród wewnźtrznych problemów do rozwi±zania w Wielkiej Brytanii znalaz³a siź sprawa, która by³a poddawana wówczas wielu dyskusjom - podatek od zamieszkania, który musia³ byę p³acony przez wszystkich obywateli zamieszkuj±cych dany obszar. Ta ogromnie niepopularna polityka by³a czynnikiem tworz±cym g³źboki podzia³ w Partii Konserwatywnej. Patten by³ jednym z trzech ministrów, którzy zapowiedzieli premier Thatcher klźskź, jeæeli bździe walczy³a w 1990 r. o przywództwo ówczesnej partii rz±dz±cej.

 

9 lipca 1992 r. Patten obj±³ stanowisko 28-go i ostatniego w historii gubernatora Hong Kongu. W trakcie piźciu lat sprawowania w³adzy jako gubernator, Ch.Patten przeszed³ g³źbok± transformacjź, która sprawi³a iæ dosz³y do g³osu jego klasyczne liberalne instynkty. Przyznaje on: "przyjazd do Hong Kongu bardziej niæ cokolwiek w moim æyciu mia³o wp³yw na moje pogl±dy - pogl±dy na æycie polityczne oraz pogl±dy na przywództwo". Teraz postrzega te piźę lat jako najwspanialszy okres swojego æycia.

Nadzorowa³ teæ bezkonfliktowe przekazanie Hong Kongu Chinom w 1997 r. Ceremonie przekazania, z udzia³em ca³ej rodziny Pattenów by³y bardzo podnios³e. Spotka³y siź z wielkim uznaniem ludnoci chińskiej. Kiedy brytyjska flaga zosta³a opuszczona po raz ostatni, Chris Patten sta³ samotnie pod masztem mokn±c w ulewnym, monsunowym deszczu. Patten z³ama³ tradycjź poprzednich wyjeædæaj±cych gubernatorów brytyjskich, którzy przejeædæali trzykrotnie wokó³ siedziby swego urzźdu aby zaznaczyę swój zamiar powrotu do Hong Kongu: Patten objecha³ tź siedzibź dwukrotnie. By³ to wzruszaj±cy, pe³en godnoci moment.

Refleksje z jego zdobytych dowiadczeń w Hong Kongu przedstawione zosta³y w wybitnej i daj±cej wiele do mylenia ksi±æce "East and West" ("Wschód i Zachód") opublikowanej po raz pierwszy w 1998 r. Praca ta udowadnia bez w±tpienia, iæ jest on rzeczywicie najwiźkszym erudyt± i najbardziej rozs±dnym politykiem zachodnim obecnych czasów. Rozwaæania zawarte w tomie pokazuj± uzasadnione, konsekwentne i czasami æarliwe odkrywanie uniwersalnego znaczenia liberalnej demokracji, praw cz³owieka i gospodarki rynkowej. Potwierdza to zasadniczy argument o koniecznoci poszerzania wolnoci jednostki i jej praw.

Patten obala³ teæ mit, iæ "wartoci azjatyckie" mog± wyjanię sukces gospodarczych "tygrysów" Azji, a g³osz±cych ten mit przedstawia jako propagatorów w³adzy autorytarnej.

Po powrocie do Wielkiej Brytanii, w kwietniu 1998 r. zosta³ poproszony przez premiera Tony Blaira o objźcie przewodnictwa nad Niezaleæn± Komisj± ds. Polityki w Irlandii Pó³nocnej. Doskona³a opinia jako pojednawcy, urzekaj±cego, lecz twardego oraz znaczne umiejźtnoci taktyczne okaza³y siź niezast±pione. Raport opublikowany we wrzeniu 1999 r. wyznacza³ daleko siźgaj±ce reformy polityczne w tym regionie i kszta³towa³ ramy dalszych reform politycznych maj±cych na celu pogodzenie spo³ecznoci protestanckiej i katolickiej.

We wrzeniu 1999 r. Patten zosta³ komisarzem ds. stosunków miźdzynarodowych Unii Europejskiej, otrzymuj±c mandat do koordynowania wszelkich spraw zagranicznych Unii m.in. polityki handlowej, polityki dotycz±cej praw cz³owieka, dzia³ań obronnych i planowanego rozszerzenia Unii na Wschód.

Przewodniczy³ takæe pracom nad konstruowaniem Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa, udoskonalaniu polityki wobec państw ba³kańskich, kszta³towaniu stosunków z Rosj±, Stanami Zjednoczonymi i wiatem Islamu. Rozporz±dza³ budæetem unijnym przeznaczonym na rozwój stosunków miźdzynarodowych wynosz±cym 11 miliardów euro, przeznaczaj±c te rodki na wiele spraw, poczynaj±c od rozwoju państw Trzeciego ¦wiata, kończ±c na odbudowie zbombardowanych mostów na Ba³kanach.

G³ównym zadaniem Pattena jako unijnego komisarza ds. stosunków miźdzynarodowych by³o wypracowanie pozycji we wspó³czesnym wiecie dla 15 państw cz³onkowskich Unii Europejskiej. Od czasu zajźcia stanowiska w Brukseli, zaledwie cztery lata temu uda³o mu siź dokonaę wielu osi±gniźę, w odróænieniu od jego poprzedników. Nie tylko odkry³ potencja³ Unii jako spójnej si³y w sprawach miźdzynarodowych, ale co wiźcej, wykorzysta³ ten fakt w efektywny i s³uszny sposób.

Zdaniem prof. B. Szajkowskiego sporód wielu osi±gniźę Pattena najbardziej wyróæniaj±cym siź w bieæ±cym okresie by³a odbudowa Ba³kanów i ponowne wprowadzenie do æycia Procesu Barcelońskiego z w³±czeniem państw Morza ¦ródziemnego. Jego niezliczone wizyty w Skopje zdo³a³y przezwyciźæyę kryzys macedoński, który zagraæa³ ca³ym Ba³kanom. Wiźkszo¶ę tyranów, którzy terroryzowali ba³kańsk± ludno¶ę przebywa teraz w areszcie w Hadze i zostanie skazana przez Miźdzynarodowy Trybuna³ dla by³ej Jugos³awii. Osobiste zaangaæowanie komisarza w sformu³owanie i wykonywanie polityki Unii Europejskiej wobec Ba³kanów przynios³o wyra¼ne rezultaty - państwa tego regionu s± w procesie powracania do Europy.

Jego urzźdowanie przy Unii Europejskiej jest nastźpstwem doskonale zaprojektowanej polityki zaangaæowania, równieæ wobec potencjalnych zagroæeń. Nieustaj±cym mottem jego pracy sta³o siź wprowadzanie tejæe polityki na orbitź europejskich wartoci i obecnej europejskiej dyskusji politycznej. Jest gor±cym zwolennikiem multilateralizmu, argumentuj±c, iæ jest to najbardziej efektywne podejcie do wyzwań politycznych, ekonomicznych i w zakresie bezpieczeństwa w coraz bardziej zglobalizowanym wiecie. Patten jest przekonuj±cym krytykiem czego, co nazywa "lekcewaæeniem" prawa miźdzynarodowego i ONZ w sprawie Iraku. Twierdzi, æe Stany Zjednoczone i ich sprzymierzeńcy uzurpowali sobie moralne prawo i ryzykuj± powstanie wiata, w którym potźga utoæsamiana jest z prawem. "Si³a i prawo s± cile powi±zane, jednak równie waæne jest, aby Amerykanie pamiźtali, æe jeæeli si³a ma byę akceptowana i jeæeli ma trwaę, musi ona byę oparta na prawie." Zgadza siź, æe brak spójnoci w Unii Europejskiej stawia Europie podstawowe zadanie utworzenia bardziej efektywnej i integralnej polityki zagranicznej. "Nie jest to rzecz ³atwa - uzasadnia - poniewaæ Unia Europejska nie jest państwem ani teæ nie aspiruje do bycia nim. Pierwszorzźdnym zadaniem jest stopniowe uczenie siź harmonijnego wspó³dzia³ania.

Patten jest teæ zdecydowanym zwolennikiem dalszego rozszerzenia Unii Europejskiej. Proces akcesji państw Europy Centralnej i Wschodniej postrzega nie tylko jako naprawienie krzywd historycznych, ale takæe, co wiźcej, jako kluczowy czynnik w tworzeniu paneuropejskiej stabilnoci i dobrobytu gospodarczego dla ca³ej Europy. Podobnie jak wizja cz³onkostwa w Unii Europejskiej pomog³a utrzymaę stabilno¶ę we wschodniej czź¶ci kontynentu europejskiego po upadku Zwi±zku Radzieckiego, tak teraz powinna zostaę uæyta w po³udniowej czź¶ci Europy, która wraca do zdrowia po latach wojen i wewnźtrznych etnicznych konfliktów. Chris Patten nada³ powagi twierdzeniom, iæ Unia Europejska powinna uznaę europejskie powo³anie i aspiracje do cz³onkostwa piźciu krajów zachodnich Ba³kanów: Albanii, Boni i Hercegowiny, Chorwacji, Macedonii, Serbii i Czarnogóry. Pattenowska wizja Europy jest wizj± ci±g³ego w³±czania kolejnych krajów. Po udanym zakończeniu jednego etapu rozszerzenia powinno siź zaczynaę nastźpny.

Pattenowska wizja Europy jest wizj± Unii Europejskiej o otwartych wartociach, do których aspiruje wiele innych spo³eczeństw - Uni± sk³adaj±c± siź z niepodleg³ych państw, w których niepodleg³o¶ę tworzy jedno¶ę.

W marcua 2003 r. Ch.r Patten zosta³ wybrany kanclerzem Uniwersytetu w Oksfordzie. Sta³ siź w ten sposób nastźpc± najznakomitszych osobistoci w historii Europy, do których naleæeli: Robert Grosseteste, Oliver Cromwell, Arthur Wellesley, Harold Macmillian i Roy Jenkins. Paten otrzyma³ juæ siedem honorowych doktoratów na ca³ym wiecie. Doktorat hc, nadany mu przez Uniwersytet Szczeciński jest pierwszym przyznanym mu w krajach Europy ¦rodkowo-Wschodniej.

Leszek W±tróbski